Döndü dolaştı yine ortaya çıktı.

Uzmanların uyarılarında ne kadar haklı oldukları bir kez daha kanıtlanmış oldu.

Fındık başta olmak üzere üreticinin kabusu olan kahverengi kokarcadan bahsediyorum.
Kışı kışlaklarda geçirdi. Sandık ki kurtulduk artık çıkmayacak. Ama tahmin ettiğimiz gibi değildi, korunaklı alanlarda saklanan bu zararlı havaların ısınmasını bekliyordu.

Nitekim, beklediği ortamı bulduğu anda sahalarda görmeye başladık kendisini. Üstelik tek başına da değildi; binlerce kahverengi kokarca ile adeta bir çete gibi dolaşmaya ve ürünlere zarar vermeye başladılar.

Vatandaş gördüğü yerde yok etti, ilaçlama yaptı ama nafile. Biyolojik mücadele de sürece dahil edildi. Fakat öyle bir zararlı ki fındığı yok etmeye yemin etmiş adeta.
300’den fazla ürüne zarar verebilen ve günde 30 km yol katedebilen bu zararlı tarımın yeni düşmanı. Dünyadaki istilacı böcekler listesinde ilk 5’te yer alan küçük ama kocaman bir tehdit.

13 Eylül 2024’te de yazmıştım “Sessiz ama derinden ilerliyor.” diye. Maalesef ki haklı çıktım. Ne sesini duyduk ne kokusunu aldık ne de gördük. Artık her yerde karşımıza çıkıyor.
Sadece üretim alanlarında değil metropollerde de evin yeni üyesi oldu adeta. Davetsiz misafir gibi. Balkon kapısını ya da pencereyi açık gördüğü anda atıyor kendini içeri.
Tam da sezon başlamışken bu konuyu araştırayım istedim. Son durum ne, popülasyonla baş edebiliyor muyuz, yayılım devam ediyor mu? Bu zamana kadar hangi önlemler alındı?

KAHVERENGİ KOKARCA HER YERDE

Kuzeyden güneye, doğudan batıya her yerde görmek mümkün kahverengi kokarcayı. Ordu’dan tutun da Samsun’daki fındık bahçelerine Aydın’daki mısır tarlasından Bursa’daki meyve bahçelerine kadar her yerde görür olduk kahverengi kokarcayı.

Mesela Rize’de mücadele Nisan ayında başladı. “Kahverengi Kokarca ile Mücadele Eylem Planı” kapsamında zararlının açık alanlarda yayılımını engellemek amacıyla “Cezbet-Öldür” yöntemine geçildi.

Tarım ve Orman Bakanlığı’nın 2025 yılı Bitki Sağlığı Uygulama Programı doğrultusunda, feromon tuzakları kullanılarak “tuzak bitki” noktaları oluşturuldu.

Cezbedici feromonlar sayesinde bu noktalarda toplanan kahverengi kokarcalar, Tarım ve Orman Bakanlığı ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle etkisiz hale getirilerek popülasyon artışının önüne geçilmesi hedefleniyor.

SAKARYA’DA “TUTSAK” FEROMON TUZAKLARI ÜCRETSİZ DAĞITILIYOR

Mücadelenin devam ettiği kentlerden biri de Sakarya. İl genelinde Büyükşehir Belediyesi ve Üniversite ortaklığıyla geliştirilen ‘tutSAK’ feromon tuzağı, kahverengi kokarca tehdidine karşı ücretsiz dağıtılıyor. Mahalle mahalle dolaşan belediye ekipleri, çiftçilere ürünün doğru kullanımı ve önemi hakkında eğitim veriyor.

Kahverengi kokarca, sadece tarımsal ürünlere zarar vermekle kalmıyor; aynı zamanda yaşam alanlarını da istila ederek bölge halkının yaşam kalitesini olumsuz etkiliyor. Sakarya ve çevresinde özellikle fındık üreticileri için büyük tehdit oluşturan kahverengi kokarca ürün kayıplarına ve ekonomik sıkıntılara yol açıyor.

Proje hem çiftçilerin ürünlerini koruyor hem de yaşam kalitesini artırıyor.

KANDIRA’DA BÜTÜN KURUMLAR ORTAK MÜCADELE YÜRÜTÜYOR

Sakarya’da yürütülen mücadelenin bir benzeri Kocaeli Kandıra’da devam ediyor.
Kandıra’nın, Kocaeli’nin tarımsal açıdan zengin ve bereketli topraklarına sahip bir ilçesi olduğunu ifade eden Kaymakam Ömer Lütfi Yaran, “İlçemizde yaklaşık 13 bin hektar tarımsal alan bulunuyor ve bunun yaklaşık 7 bin hektarını fındık oluşturuyor. Fındık tarımı bölgemiz tarımsal ekonomisinin temel yapı taşı. Tarımsal üretimde önemli ölçüde kayıplara neden olan ve tahripkâr bir zararlı olan Kahverengi Kokarca, başta fındık olmak üzere elma, armut, ceviz, Trabzon hurması, mısır, sebze bitkileri gibi ekonomik değeri olan birçok ürün için verim ve kalite kaybı riski oluşturmaktadır.” dedi.

SAMSUN’DA KAHVERENGİ KOKARCA TOPLANTISI YAPILDI

Karadeniz’in tamamında bu zararlıya rastlamak mümkün. Batı Karadeniz’den doğu Karadeniz’e kadar olan hat boyunca popülasyonu çok fazla.

Samsun’un Çarşamba ilçesinde yapılan toplantıda konuşan Çarşamba Ticaret Borsası Başkanı Kazım Yılmaz, “Karadeniz Bölgesi’ni etkisi altına alarak, fındık başta olmak üzere birçok tarım ürününde verim kaybına yol açan istilacı kahverengi kokarca zararlısı bir süredir bölgemiz adına büyük tehdit unsuru oluşturmaktadır.” ifadelerini kullandı.

GİRESUN’DA ÜRETİLEN SAMURAY ARILARININ SAYISI 220 BİNİ GEÇTİ

Kahverengi kokarca ile kimyasal mücadelenin yanı sıra biyolojik mücadele de yapılıyor. Ve bu mücadelede samuray arıları önemli bir rol oynuyor.

Giresun’da Fındık Araştırma Enstitüsü’nde kahverengi kokarcaya karşı biyolojik mücadele için üretilen samuray arısı sayısının 220 bini aştığı belirtildi.

Tarım ve Orman Bakanlığı Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü bünyesinde faaliyet gösteren enstitünün müdürü Yusuf Bilgen, kahverengi kokarcanın dünyada 300’den fazla türe zarar verdiğine dikkati çekti. Bilgen, kahverengi kokarcanın 2023’ten bu yana Ordu ve Giresun’daki fındık bahçelerinde ciddi ürün kayıplarına yol açtığını belirtti. Ayrıca, zararlıya karşı biyolojik mücadele kapsamında haziran sonuna kadar enstitü laboratuvarında 300 bin civarında samuray arısı üretileceğini de sözlerine ekledi.

KOKARCA AFET KAPSAMINA ALINSIN

Ordu Ünye’de tarım ürünleri ticaretiyle uğraşan Eray Şahin Arzanoğlu, devletin Kahverengi Kokarca ile mücadele etmesi gerektiğini belirterek, “Tarım Bakanlığı’nın işi ele alması lazım. Devlet kokarcayı afet kapsamına alıp kokarcanın zararını karşılamalı. Fındık, Karadeniz bölgesi için çok önemli bir etken. Burada her şey fındık. Karadeniz halkı biraz sabırlı ama halk bir küserse ondan sonra bir anlamı yok.” diye konuştu.

KAHVERENGİ KOKARCA KARACABEY’DE MEYVE BAHÇELERİNE ZARAR VERDİ

Yukarıdaki bölümde ağırlıklı olarak Karadeniz Bölgesi’nde yaşananları paylaştım. Sadece orayla sınırlı değil zararlının yayılım alanı. Marmara Bölgesi’nin en önemli tarım şehri olan Bursa’da meyve bahçeleri kahverengi kokarca istilası altında.

Bursa’nın Karacabey ilçesinde özellikle kiraz, erik ve dut gibi meyvelerde görülen zararlar, çiftçinin endişesini artırdı.

Boğazköy Mahallesi Muhtarı Şenol Kuş, kahverengi kokarca nedeniyle Tarım ve Orman İlçe Müdürlüğü ve belediyeye başvurduklarını belirtti. İlkbahar ile birlikte böceklerin sayısında büyük bir artış yaşandığını ve bu durumun meyve verimliliğini olumsuz etkilediğini ifade eden Şenol Kuş, “Zarar gören meyve ağaçlarımızda artık meyve kalmadı, önce zirai don sonra böcek saldırısı derken ürünlerimiz ciddi zarar gördü.” dedi.

KULLANILAN İLAÇLAR YETERSİZ KALIYOR

Şenol Kuş, zararlılarla mücadelede kullanılan ilaçların yetersiz kaldığını, köy sakinlerinin kendi çabalarıyla böcekleri kontrol altına alma girişimlerinin de başarısız olduğunu dile getirdi. Böceklerin hızla ürediğini ve etkili bir mücadele yöntemi geliştirilmesinin zorunluluğunu vurguladı.

KAHVERENGİ KOKARCA İLE NASIL MÜCADELE EDİLMELİ

Kahverengi kokarcanın hangi ilde hangi ürünlere nasıl zarar verdiğini anlatmaya kalksam yazı daha uzayıp gider. Fındık başta olmak üzere yüzlerce ürüne zarar verebiliyor bu küçük ama bir o kadar tehlikeli canlı.

Peki en etkili mücadele nedir, hangi yöntemler tercih edilmeli? Bu sorunun yanıtını Sakarya Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Öğretim üyesi Prof. Dr. Mustafa Zengin’den öğrenelim.

KAHVERENGİ KOKARCA HER BİTKİYE KOLAYCA UYUM SAĞLIYOR!

Kahverengi kokarcanın hangi bitkiye konarsa konsun, o bitkiye kolayca uyum sağlayıp zarar verebildiğini söyleyen Prof. Dr. Mustafa Zengin, böceğin istilacı olmasının sebebini, kendini geliştirebilme yeteneği, ilaçlara karşı yüksek direnç kazanması ve antibiyotik üreterek hastalıklara karşı kendisini koruyabilmesi olarak açıkladı. Havaların ısınmasıyla birlikte böceklerin kapalı alanlardan bahçelere geçtiğini, önce fındıklara ardından mısırlara ve meyvelere yönelerek bu bitkilerle beslendiğini söyleyen Zengin, eylül ayında havalar tekrar soğuduğunda ise kahverengi kokarcaların evlere döneceğini belirtti.

KOKARCA ZARARINI NASIL EN AZA İNDİRECEĞİZ?

Prof. Dr. Mustafa Zengin, her üç veya dört dönüm araziye bir feromon tuzağı asılması halinde, tuzak çevresinde 10 metrelik alanda ilaçlama yapılmasının böcek popülasyonunu azaltacağını ve bu işlemin iki günde bir tekrarlanmasının etkin mücadele sağlayacağını anlattı. Mücadelede belediye, ziraat müdürlüğü, il ya da ilçe tarım ve üniversitenin birlikte hareket etmesinin önemine dikkati çeken Prof. Dr. Zengin, sorun yaşayan vatandaşların muhtarlık aracılığıyla yetkililere başvurması gerektiğini söyledi.

KAHVERENGİ KOKARCA ÇOK ZEKİ BİR BÖCEK

Her bahçenin farklı olduğunu ve ilaçların etkisinin bu nedenle değişiklik gösterebileceğini dile getiren Prof. Dr. Zengin, kahverengi kokarca tehlikesinin düşünülenden büyük olacağını vurguladı ve kahverengi kokarcanın oldukça zeki bir böcek olduğunu, hayatta kalmak için kendi savunma mekanizmalarını geliştirdiğini belirtti. Kahverengi kokarcaya karşı uzun süreli hedefin böceğin doğal düşmanlarını çoğaltmak olduğunu dile getiren Zengin, zararın yüzde 5-10 seviyesine indirildiğinde mücadelenin başarılı sayılacağını ifade etti.

SON SÖZ

İlk olarak 2017 yılında görülen ve bugün sayısı milyonları aşan Kahverengi Kokarca tehdidi giderek büyüyor.

Biz onu ihmal edersek o bizim tarımımızı yok edecek!

Çözüm ise çok basit. Feromon tuzakları kuracağız, gördüğümüz yerde yok edeceğiz ve belirli periyotlarla ilaçlama yapacağız.

Unutmamak gerekir ki her bir kahverengi kokarca tarımı adeta yok etmeye and içmiş bir düşman.

O nasıl ki bize karşı varlığını sürdürmek için mücadele ediyorsa biz de onu yok etmek için savaşacağız.

Hazırlayan Gazeteci Taner Öztürk