Son zamanlarda gıda ürünleri sırasıyla her gün başka bir konuda ülke gündemine geliyor. Bunlara bu kez üreticiyi sevindiren, tüketiciyi düşündüren türden bir ürün eklendi. Zam gelecek mi gelmeyecek mi, herkes bunu konuşuyor.
Son iki haftadır herkesin dilinde.
Seven de konuşuyor, sevmeyen de… Hatta alerjisi olan bile merak ediyor.
Yumurtadan bahsediyorum. Yakın zamanda ABD’ye ihracatı ile gündeme geldi.
Kuş gribi salgını ABD’deki yumurta arzını etkiledi. Hatta yumurta fiyatları aylık bazda yüzde 15,2 artınca, ABD hükümeti çözüm için harekete geçti.
Hemen Türkiye’nin kapısını çaldı dünyanın süper gücü. Haziran ayına kadar 15 bin ton yumurta istedi bizden.
Yumurta üreticisi için sevindirici, tüketici için düşündürücü bir gelişmeydi bu.
Zira ihracat karşılığı döviz kazanacaktı üretici ama iç pazarda fiyatlar zamlanırsa nasıl yiyecekti tüketici?
Rahatlatan açıklamaysa YUMBİR Başkanı İbrahim Afyon’dan geldi.
“Şu an fiyat artışı için bir neden yok, Ramazan ayında da fiyatların artmasını beklemiyoruz.” dedi.
Tam da ohh derken bu kez piyasada arz, talep ve fiyat dengesini korumak için bazı tedbirler alındı.
Yumurta ihracatında Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu (DFİF) kapsamında kilogram başına 50 cent karşılığı Türk lirası kesinti uygulanmasına ilişkin Cumhurbaşkanı Kararı Resmi Gazete’de yayımlandı. Kafalar yine karıştı!
YUMBİR Başkanı İbrahim Afyon bir kez daha açıklama yaptı, “Bu karar sebepsiz fiyat artışını önleyecek.” dedi.
Tam da Ramazan ayının başladığı bugünlerde en ucuz ve en sağlıklı protein kaynağı olan yumurtayı mercek altına alalım istedim.
Vatandaşın korktuğu başına gelecek mi, kilogram başına 50 cent fon kesintisini üretici nasıl karşıladı?
Bu sorulara yanıt arayalım?
İşe kuş gribi ile başlamak doğru olacak.
ABD’DE KUŞ GRİBİ KAYNAKLI İLK ÖLÜM
ABD’de son 10 ayda 66 kuş gribi vakası rapor edildi, 17 eyalette kuş gribi salgını yayıldı ve ilk ölüm yaklaşık bir buçuk ay önce Louisiana eyaletinde yaşandı. Şiddetli solunum yetmezliği şikayetiyle hastaneye kaldırılan 65 yaşından büyük olduğu belirtilen bir kişi hayatını kaybetti. Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) bu ölümün ülke genelinde kuş gribine bağlı ilk ölüm olduğunu doğruladı.
Virüs uzmanlarına göre ise kuş gribinden ölüm beklenmedik bir durum değil! Dünya Sağlık Örgütü’ne (DSÖ) göre 2003 yılından bu yana dünya genelinde 950’den fazla doğrulanmış kuş gribi vakası bildirildi ve bunların 460’tan fazlası ölümle sonuçlandı.
ABD TÜRKİYE’DEN 15 BİN TON YUMURTA İHRAÇ EDECEK
Yaşanan bu ölüm üzerine zaten teyakkuzda olan ABD hükümeti önlemlerini daha da sıkılaştırdı ve milyonlarca kanatlı hayvanın itlaf süreci de başladı.
Marketlerde satışa sınırlama getirildi, bir kişi en fazla bir karton yumurta alabilir yazıları asıldı.
Hırsızların da gözdesi oldu yumurta! Pensilvanya eyaletinde bir marketten 100 bin adet tavuk yumurtası çalındı. Çalınan yumurtaların piyasa değerinin 40 bin dolar olduğu belirtildi.
Bir yandan tedbirler alınırken öbür yanda ABD’lilerin yumurta ihtiyacı nasıl karşılanacak sorusu akıllara geldi.
Bi kere bu salgın ülkedeki yumurta arzını olumsuz etkiledi. Fiyatlar ocakta aylık bazda yüzde 15,2 arttı. Bu Haziran 2015’ten beri görülen en yüksek fiyat artışı olarak kaydedildi.
Yine Ocak ayında yıllık fiyat artışı yüzde 53’ü buldu.
İşte tam da bu aşamada Türkiye’nin kapısını çaldı ABD.
Türkiye’den Haziran ayına kadar 15 bin ton yumurta talep etti.
Yani ABD’de yaşanan bu durum Türk yumurta sektöründe fırsata dönüştü.
Ve yine bazı kaynaklara göre ihracat rakamının 20 bin tona çıkabileceği hatta artabileceği de belirtildi.
Tüm bu gelişmelerin ardından gözler yumurta sanayicisine çevrildi. Sektörün çatı kuruluşu YUMBİR Başkanı İbrahim Afyon konuya açıklık getirdi.
YUMURTA İHRACATI TEMMUZ AYINA KADAR SÜRECEK
Türkiye Yumurta Üreticileri Merkez Birliği (YUMBİR) Başkanı İbrahim Afyon, sevkiyatların başladığını ve Temmuz ayına kadar süreceğini belirtti. İhracat, yetki belgesine sahip üye şirketler tarafından yapılabilecek ve süreci iki firma koordine edecek.
Anlaşma kapsamında toplam 700 konteyner dolusu yumurta ABD’ye gönderilecek. Toplam 420 milyon adet B sınıfı yumurta gönderilmesi planlanıyor. Gemi ile gidecek ve lojistik maliyetlerini ABD karşılayacak. YUMBİR Başkanı İbrahim Afyon, bu ihracat karşılığında ülkemize yaklaşık 26 milyon dolar gelir beklediklerini söyledi.
Türkiye’nin ilk 10 yumurta ihracatçısı ülke olduğuna dikkat çeken İbrahim Afyon süreç içerisinde ihracat miktarının artabileceğini ve Eylül ayına kadar da sürebileceğini sözlerine ekledi.
İbrahim Afyon’un bu açıklamalarından sonra biraz da üretilen yumurta miktarı ve ihracat rakamlarına bakmakta fayda var.
YUMURTA ÜRETİMİ 5 YILDA 100 MİLYAR ADEDİ GEÇTİ
TÜİK verilerine göre, 2020-2024 yıllarını kapsayan dönemde 100 milyar adedin üzerinde yumurta üretildi.
Üretim 2020’de 19,8 milyar adet, 2021’de 19,3 milyar adet, 2022’de 19,8 milyar adet, 2023’te 20,6 milyar adet ve 2024’te ise 21,2 milyar adede ulaştı.
Aylık bazda baktığımızda ise ortalama 1 milyar 800 bin ila 1 milyar 900 bin adet üretim yapılıyor. En iyi ayda 2,2 milyar adet rakamına ulaşıldı.
Söz konusu 5 yıllık dönemde yumurta ihracatı 1 milyar doları aştı. İhracat, 2020’de 167,9 milyon dolar, 2022’de 240 milyon dolar ve geçen yılda 184,1 milyon dolar olarak hesaplandı. Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), bahse konu dönemde en çok yumurta ihracatı yapılan ülke oldu.
ABD’ye yumurta ihracatı ise 2022’de başladı. Bu ülkeye 2022’de 5 milyon 13 bin dolarlık ihracat yapılırken, dış satım 2023’te 2 milyon 982 bin dolar, geçen yıl ise 6 milyon 172 bin dolara ulaştı.
Bu rakamlar da gösteriyor ki Türkiye yumurta üretiminde önemli bir yere sahip. Yazıya başlarken de paylaştığım gibi asıl merak edilen bu 15 bin tonluk yumurta ihracatı iç pazarda fiyatları artıracak mı? Bugün farklı marketlerde bir karton (viyol, 30’lu yumurta) 150 liradan başlıyor 200 liraya kadar çıkıyor. Ramazan ayı ve artan tüketimi de işin içine kattığımızda fiyatlar artacak mı sorusu akıllara gelmiyor değil.
YUMURTADA FİYAT ARTIŞINA ÖNLEM
ABD’nin ve Avrupa’nın Türkiye’den yumurta talebi nedeniyle bakanlık tarafından arz, talep ve fiyat dengesi için ‘fon kesintisi’ getirildi.
Türkiye’de iç piyasada arz, talep ve fiyat dengesinin korunması için yumurta ihracatında Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu (DFİF) kapsamında kilogram başına 50 cent karşılığı Türk lirası kesinti uygulanmasına yönelik Cumhurbaşkanı Kararı Resmi Gazete’de yayımlandı.
Ticaret Bakanlığı tarafından yapılan basın açıklamasında şu ifadelere yer verildi:
Ülkemizde özellikle 2024 yılının son çeyreğinde görülmeye başlayan bölgesel kuş gribi salgını nedeniyle azalan üretim ve ülkemiz menşeli yumurtaya yönelik talep artışı, yurt içi fiyatları yukarı yönlü etkilemiştir.
Bilindiği üzere, bazı ürünlerin ihracı sırasında, bu ürünlerin kilosundan veya kıymetinden alınacak bedellere ilişkin prim kesintileri Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu Hakkında Karar (DFİF) kapsamında belirlenmektedir.
Bu bağlamda, uluslararası piyasalarda yaşanan aşırı fiyat dalgalanmaları, yurt içi fiyatlara da yansıyarak tüketici refahını olumsuz yönde etkilemekte olup, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın sofralık yumurta ihracatına yönelik değerlendirmeleri, dış talebin artarak devam edeceği ve yaklaşan Ramazan ayı dikkate alındığında, iç piyasada tüketici refahı ve fiyatları bakımından arz yönlü sıkıntılara mahal verilmemesini teminen, sofralık yumurta ihracatında DFİF kapsamında kilogram başına 50 cent kesinti uygulanması hususunu düzenleyen “Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu Hakkında Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair 9526 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı”, 25/02/2025 tarihli, 32824 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Önümüzdeki dönemde de Ticaret Bakanlığımızca, başta Tarım ve Orman Bakanlığı olmak üzere, ilgili Devlet kuruluşları ve ilgili özel sektör kuruluşları ile güçlü bir işbirliği yapılarak, gıda arzının ve güvenliğinin korunması, halkımızın gıdaya makul fiyatlarla ulaşımının kolaylaştırılması ve gıda piyasalarında oluşabilecek spekülasyonların önlenmesine yönelik olarak görev ve yetki alanımızda bulunan bütün politika ve denetim araçlarına kararlılıkla başvurulacaktır.
RAMAZAN AYINDA YUMURTADA FİYAT ARTIŞI BEKLEMİYORUZ
Yumurta Üreticileri Merkez Birliği (YUMBİR) Başkanı İbrahim Afyon, sofralık yumurta ihracatında kilogram başına 50 cent kesinti yapılmasının kararlaştırıldığını anımsatarak, şu ifadeleri kullandı:
“ABD ve Avrupa’dan gelen yumurta taleplerinden sonra iç piyasada fiyatların sebepsiz yere artırılmaması için ihracatta kesinti tedbiri alındı. Bu çok normal. Bizim üretimimizde bir sıkıntımız yok, artarak devam ediyor. Yumurta fiyatları genelde algıyla belirleniyor. İç piyasada talebi karşılayacak üretimimiz var. Önceliğimiz iç piyasaya ürün tedariki. İç piyasa ve ihracat için ayrı ayrı üretimler yapıyoruz.”
Geçen yılın son aylarında kuş gribinden dolayı üretimin bir miktar gerilediğine işaret eden Afyon, o dönemde oluşan üretim açığının hızlı bir şekilde kapatıldığını söyledi.
Afyon, ramazan ayı öncesinde iç piyasada fiyatların yükselmesi için bazı söylentilerin oluşturulduğuna dikkati çekerek, “Şu an fiyat artışı için bir neden yok. Ramazan ayında da fiyatların artmasını beklemiyoruz. İhracat iç piyasada dengeyi bozmayacak, fiyatlar etkilenmeyecektir. Şu an yüzde 120’ye yakın yeterliliğimiz var. Kapasitemiz var. Bunu gelen talepler doğrultusunda yüzde 135’e kadar çıkarabiliriz.”
SON SÖZ
Türkiye 2020’de yumurta ihracatında dünya ikincisiyken 2024 yılında dördüncü sıraya geriledi ve 2025 yılında ise 5. sıraya düşeceğimiz tahmin ediliyor. Yumurta üretiminde kendi kendimize yeterlilik oranımız bugün yüzde 115 seviyesinde. Bu rakamın da tam kapasiteye ulaşıldığında yüzde 136 seviyelerine çıkacağı öngörülüyor.
2024 yılında 200 bin ton yumurta ihracatı gerçekleştirdik. ABD’ye yapılacak 15 bin ton oransal olarak küçük kalıyor. Sektör temsilcilerini de en çok rahatsız eden fiyat artacak algısının oluşturulması. Buna karşı çıkan yumurta üreticilerinde, önceliğimiz kendi vatandaşımızın ihtiyacı daha sonra ihracat olacak şeklinde görüş hakim. Ve beklenti ise kaybedilen pazarların yeniden geri kazanılması. Bir de üreticiden çıktıktan sonra yüksek fiyatlara maruz kalan tüketicinin piyasayı iyi denetlemesini istiyor yumurta üreticisi…
Hazırlayan: Gazeteci Taner Öztürk