Altın çilek, küçük altın sarısı meyveleri olan bir bitkidir. Otsu bir bitki olan altın çilek, ticari potansiyele de sahiptir. Dünya üzerinde geniş ekim alanları vardır. Anavatanı Güney Amerika olan altın çilek bitkisi, özellikle Bolivya, Peru, Venezüella ve Kolombiya gibi ülkelerde doğal olarak yetişebilmektedir. Altın çilek; besin içeriği bakımından oldukça zengindir. Protein, mineral, karbonhidrat, vitamin ve lif açısından oldukça iyi değerlere sahip bir bitkidir.
Altın çilek meyvesi, cilt kanserinden korumada ve yaşlanmayı geciktirmede etkili bir meyvedir. Metabolizmayı hızlandırmak, bağırsakları rahatlatmak, kansızlığı önlemek, bağışıklık sistemini güçlendirmek ve korumak gibi birçok faydası bulunmaktadır. Antiseptik, antimikrobiyal ve güçlü bir antioksidandır. Tüm bu faydalarının yanı sıra ticari açıdan da değerli olan bu meyvenin yetiştiriciliğinin yapılması üreticilere iyi bir kazanç sağlayacaktır.
ALTIN ÇİLEK NEDİR?
Patlıcangiller ailesinden Physalis cinsine ait olan altın çilek, otsu bir bitki türüdür. Physalis cinsi, Solanaceae ailesinin bir üyesidir. Seksenin üzerinde türü olan bu bitkinin Physalis peruviana türü en çok yetiştirilenidir. Güney Afrika ülkeleri ve Orta Afrika en çok yetiştiriciliğinin yapıldığı ülkelerdir. Ilıman ve subtropik bölgeler yetiştiricilik için uygundur.
Türkiye’de Akdeniz ve Ege bölgelerinde yetiştiriciliği yapılmaktadır. İnka eriği, yer kirazı ve güney feneri gibi isimlerle de bilinmektedir.
ALTIN ÇİLEK ÖZELLİKLERİ
Altın çilek, dik gövde yapısına sahip kış aylarında kuruyan ve ilkbaharda filizlenen bir bitkidir. Saplı yapraklara sahiptir. Yapraklar; oval şekilde ya da baklava dilimi şeklinde, uçları sivri ve de düzensizdir. Yapraklarının yüzeyinde belirgin bir koruyucu tabaka bulunmaz yani yaprak yapısı çıplak bir bitkidir. Altın Çilek’in çiçekleri uzun çiçek sapına sahiptir ve çiçekler yaprak koltuklarında oluşmaktadırlar. Bitki üzümsü bir yapıya sahip olup meyveleri kapalı bir torba içinde turuncu renktedir.
ALTIN ÇİLEK YETİŞTİRİCİLİĞİ VE ÜRETİM SÜRECİ
Altın çilek yetiştiriciliğine öncelikle iklim ve toprak özelliklerinin uygun olduğu bir ekim alanı seçilerek başlanır. Yetiştirme boyunca bitkiye uygun sulama ve gübreleme programları uygulanır. Hasat için ideal zaman beklenir ve olgunlaşan meyveler toplanır. Toplama sonrası altın çilek meyvesi işlenerek veya doğrudan pazarlanır.
25 °C sıcaklıkta nemli ortamda çimlendirilen altın çilek tohumlarından elde edilen fideler, ilkbahar ve yaz aylarında iyi drene edilmiş olan toprağa dikilmektedir. Ilıman iklimin görüldüğü bölgelerde iyi drene olmuş ve organik maddece zengin topraklar altın çilek yetiştiriciliği için uygundur. Bitki dikimi yapıldıktan sonra hasat dönemine kadar düzenli sulama yapılmalıdır. Kök çürümesine sebebiyet verebileceğinden aşırı sulamadan kaçınılmalıdır.
Bitkinin; dikim öncesi, büyüme dönemi, çiçeklenme dönemi ve meyve dönemi olmak üzere farklı dönemlerinde farklı gübreleme ihtiyaçları olmaktadır. Bu nedenle bitkinin dönem ve ihtiyaçlarına uygun olarak bir gübreleme programı oluşturulmalıdır. Hastalık ve zararlılara karşı hassas olan bitkinin düzenli kontrolü yapılmalıdır. İhtiyaç duyulduğunda gerekli mücadele yöntemleri uygulanmalıdır.
Altın çilek meyvesi olgunlaştığında altın sarısı rengi alır ve bu rengi aldıktan sonra hasat edilir. Hasadı gerçekleştirilen çilekleri kısa süreli depolanmaları gerekebilmektedir. Bu durumda uygun depolama şartlarında ürünler bekletilir.
ALTIN ÇİLEK HASADI VE DEPOLAMA
Altın çilek olgunlaşma süresi 50 ila 70 gün arasında değişmektedir. Olgunlaştığında meyvesinin altın sarısı rengini aldığından bahsetmiştik. Altın sarısı rengini alıp olgunlaşan meyveler el ile meyve saplarından dikkatli bir şekilde koparılarak toplanmalıdır. Altın çilek meyvelerinin su kaybını en az yaşadığı saatler akşam ve sabah saatleri olduğundan hasat işlemi bu saatlerde yapılmalıdır. Optimum koşullarda yılda dört defa ürün alınabilmektedir.
Hasat işlemi gerçekleştirilen çilekler doğrudan taze olarak satılabildiği gibi işlenerek de satılabilir. Altın çilek; marmelat, çilek ve kurutulmuş meyve olarak satışa sunulabilmektedir. Hasat edilen altın çilek taze olarak saklanacak ise nem kontrolü sağlanmış olan serin bir ortamda depolanmalıdır. Hasat edilen ürünler vakumlanarak veya kurutularak uzun süreli depolama için uygun hale getirilebilir.
Altın çilek nedir ve yetiştirme koşulları nelerdir bunlardan bahsettik. Doğru toprak yapısı, düzenli bakım ve dengeli gübreleme bitki yetişmesi için optimal koşulları sağlamada önemli etkenlerdir. Her bitkide olduğu gibi altın çilek bitkisinde de optimal tüm şartlar sağlandığında yüksek verim elde edilebilmektedir. Bitkiye uygun iyi drene olmuş toprağın bulunduğu yerlerde yetiştiricilik yapılması, düzenli sulama, bitkinin istek ve ihtiyaçları göz önünde bulundurularak yapılacak bakım ve gübreleme programları ile uygun hasat ve depolama koşulları altın çilek yetiştiriciliğinde dikkat edilmesi gereken noktalardır. Bitkiyi gözetim altında tutarak hastalık ve zararlılar ile doğru zamanda doğru mücadele yapılması da son derece önemlidir. Tüm bu noktalara dikkat edildiğinde Altın çilek, biyolojik çeşitliliği sağlamak ve ekonomik kazanç elde etmek açısından oldukça iyi bir potansiyele sahiptir.
Ziraat Mühendisi Aslı Nur KASA