Ekşilik böceği (Carpophilus) takımı kın kanatlılar (Coleoptera) içerisindedir. Bu yazıda ekşilik böceği nedir sorusunun cevabını ayrıntılı açıklayacağız. Toplam 4 türü saptanmıştır. Dış görünüşleri türlere göre koyu kahverengi ya da kahverengi olup kanatlarında sarımsı gri renkli bantlaşma ve noktalar bulunur. Kanatları abdomeni yani karın kısmını tam kapatamaz.

Erginlerinin boyu 3-3.5 mm’dir. Yumurtalarının şekli dar ve uzun renkleri ise saydam beyazdır. Larvaları silindirik olup 6-7 mm boyundadır. Vücutlarının baş ve son segmenti koyu renkli ve kıllıdır. Kış döneminde nemli yerlerde meyve veya sebze artıkları, yaprakların alt kısmında , odun kırıntılarında ergin haldedirler. Mart sonu ya da nisan başında kışlaklarından çıktıklarında farklı ürünlerle beslenirler. Larvaları ise meyvenin içinden beslenerek 4-5 hafta içerisinde gelişim gösterirler.

Yılda yaklaşık 5-6 döl verirler. Pupalar oval şekilli krem renkli ve 3-4 mm boyundadır. Ekşilik böceği zararı çoğunlukla yaş ve kuru meyveler depolarda ya da bahçelerde karşımıza çıkmaktadır. Yaş meyvelerde görülen açık yaralardan bulaşan mantar sporları sebebiyle ekşime, akma ve bozulma meydana gelir.

En önemli kuru incir zararlısı olan ekşilik böcekler aflatoksinin yayılması etkilemektedir. Aflatoksine sebep olan Aspergillus flavus mantarının ise taşıyıcısıdırlar. Kayısı, erik, şeftali gibi meyvelere zarar verdiğinden dolayı sert çekirdekli meyve zararlısı olarak bilinir.

Bu zararlıya karşı en etkili mücadele ekşilik böceği çekici yem tuzağının kullanılmasıdır. Mesela 2021 yılında İzmir İl Tarım ve Orman Müdürlüğü tarafından üreticilere ekşilik böceği tuzağı yaklaşık 5 bin adet dağıtılmıştır.

EKŞİLİK BÖCEĞİ HANGİ BİTKİLERE ZARAR VERİR?

Ekşilik böceği zararı incir, kayısı, limon, erik, nar, üzüm, şeftali, Trabzon hurması, portakal gibi meyvelerde kuru ve yaş dönemlerde hububat ve mamullerinde ise ceviz, kakao, fındık, yer fıstığı, mısır, mısır unu, yulaf, baklagiller vb. gıda ürünlerinde görülmektedir.

Özellikle kuru incir zararlısı olarak bilinir ve çürümeye, ekşimeye neden olur. Türkiye’de kuru incir üretiminde başta gelen Aydın ilimizde ekşilik böceği mücadelesi başlatılmıştır. Sert çekirdekli meyve zararlısı olarak da bilinir ve kayısı, erik, şeftalide sıklıkla karşımıza çıkmaktadır.

EKŞİLİK BÖCEĞİ ZARARLARI NELERDİR?

Ekşilik böceği nedir yani bu canlı nasıl zarar verebilir diye merak edenler için polifag özelliği sayesinde ekşilik böceği zararı çok sayıda farklı besin ya da bitkilerden beslenebilmektedir. Yaş meyvelerde açık yaralardan mantar sporları bulaşmasıyla kuru meyvelerde kaliteyi ve ürün verimini etkileyecek düzeyde zarar verirler.

Direkt yapılan bu zararın dışında aflatoksin, okratoksin gibi mikotoksinleri oluşturan etmenler ise meyvenin ekşimesine ve çürümesine yol açmaktadır. Oluşan hastalık etmenleri meyveler arasında bulaşıcıdır.

EKŞİLİK BÖCEĞİ TUZAĞI NASIL KURULUR?

Biyoteknik mücadele içerisinde bulunan ekşilik böceği tuzağı olarak bilinen cezbedici yem tuzakları kullanılır. Bu bölümde ekşilik böceği tuzağı nasıl yapılır öğreneceğiz. Ekşilik böcekleri tuzağı hazırlama için gereken malzemeler; 1 gram kuru maya, yarım litre su, 12 adet incirdir.

Bu tuzaklar orta bölüm, alt bölüm, üst bölüm olmak üzere 3 bölümden oluşmaktadır. Alt bölüm yemin konulduğu, üst bölüm ise fitil içeren böcek toplama yeri, orta bölüm elek teli bulunan kapaktan oluşur. Peki, incirde ekşilik böceği tuzağı nasıl yapılır sorusuna ayrıntılı cevap verecek olursak her bölüme 3 adet incir konur ardından su ve maya eklenir. Öncelikle elek teli daha sonra böcek toplama bölümü yerleştirilir. Pamuk ya da fitile insektisit damlatılarak kapak kapatılır.

Tuzaklar mart sonu ya da nisan başında dekara ortalama 1 adet gelebilecek şekilde asılır. 15 günde bir yem olarak koyduğumuz incirleri yenilemeliyiz ve pamuk ya da fitile damlatılan insektisit yenilenmelidir.

Tuzaklar incirlerin olgunlaşmaya başladığı zamana kadar bırakılır daha sonra toplanır. Ekşilik böceği tuzağı fiyatları ise ortalama 160-200 TL aralığındadır.

EKŞİLİK BÖCEĞİ ZARARLISI İLE NASIL MÜCADELE EDİLİR?

Ekşilik böceği mücadelesi kültürel önlem, kimyasal ve biyoteknik mücadeleden meydana gelmektedir. Çiftçilerimize incirde ekşilik böceği mücadelesi içerisinde bulunan kimyasal mücadele olgunlaşma döneminde başlatılıp uzun süre kapsamasından dolayı önerilmemektedir.

KÜLTÜREL ÖNLEMLER

Ekşilik böceği kültürel mücadelesinde taban suyunun yüksek olması ya da zeytin ağacı gibi farklı ağaç türlerinin olması incir ağacını olumsuz etkiler. Çürük meyve görüldüğünde ise diğer meyvelere yayılmasının önüne geçmek için tamamen ortadan kaldırılmalıdır.

• İncir bahçelerinin kurulması için taban suyunun yüksek olmamasına dikkat edilmelidir.
• Hasattan hemen sonra dökülen incirler, budama işlemi yapılınca kalan artıklar bırakılmamalıdır.
• İlkbahar ya da sonbahar sürümlerine bakılıp kontrol edilmelidir.
• İncir bahçeleri içerisinde veya arasında herhangi bir meyve ağacı dikilmemeli. Ayrıca yerlerde çürük meyve görüldüğünde yok edilmelidir.
• Sezonun sonunda depolarda detaylı temizlik işlemi yapılmalıdır.

KİMYASAL MÜCADELE

Ekşilik böcekleri için kimyasal mücadele pek önerilmemektedir. Yine de çiftçilerimiz uygulamak isterse örneğin bu mücadelenin içerisinde bulunan fumigasyon metodunda zararlıdan korunmak için kapalı ortama gaz şeklinde kimyasallar verilir bir nevi zararlıyı boğmak amaçlanır.

• Ekşilik böcekleri polifag oldukları, fazla sayıda döl verirler, olgunlaşma döneminde bulaşmalarından itibaren uzun bir süre kullanılacağını göz önüne alırsak ekşilik böceği ilacı kullanımı sakıncalıdır. Eğer kullanılacaksa olgunlaşma döneminin başlangıcından itibaren 6 günde 1 kere olmak şartıyla 6-7 kez ilaçlanmalıdır
• Başka yollarla da incir ekşilik böceği ilacı uygulanabilir. Boş ambarın ilaçlanması, dolu olan ambarın ilaçlanması, depolama yapılacak ürünün fumigasyonu gibi yöntemler bulunur.
• Boş ambar ilaçlaması: Ürün ambara yerleştirilmeden 15 gün önce ilaçlama yapılır. Ayrıca kireçle de badana edilir.
• Fumigasyon ürünün ilaçlanması: Zarar gören ürünler ambara yerleştirilmeden ilaçlanır.
• Dolu ambar ilaçlanması: Ürün ambara yerleştirildikten sonra belirli aralıklarla kurulan tuzaklar kontrol edilir ve yaklaşık 3-4 adet ergin böcek görülürse ilaçlama yapılır.

Bütün bilgileri toplarsak ekşilik böceği nedir denildiği zaman aklımıza ilk olarak kuru incir zararlısı olması gelmektedir. İkinci olarak ise sert çekirdekli meyve zararlısı olduğu da unutulmamalıdır. İncir ağacında görülen aflatoksin hastalığı tüm hasat boyu ve kurutma dönemlerinde devam etmektedir. Mücadele edilmezse büyük ekonomik ve verim kaybı yaşanır.

Bu yüzden ekşilik böceği tuzağı ya da ruhsatlı ilaçlar uygun dozda ve miktarda kullanılmalıdır. Kuru incirden bu kadar bahsetmişken bir projeye yer vermek istedik.

Ege Kuru Meyve ve Mamulleri İhracatçıları Birliği destekleriyle Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi’nin yürüttüğü projede hasat örtülerinin gittikçe yaygınlaştırılması hedefleniyor. Kuru incirin kalitesine etkisi, kuruma hızı, üretim maliyeti veya ekonomik değerlendirilmesiyle birlikte farklı yerlere, yüksekliklere göre incir bahçelerinde çeşitli hasat örtüsü uygulamalarıyla Aflatoksijenik ve Okratoksijenik floraya ve toksin tepki göstermesi sonucunda etkilerin meydana çıkarılması amaçlanmıştır.

Yani kısacası ekşilik böceği mücadelesi üniversitelerimizden il tarım ve orman müdürlüklerine kadar her daim devam edecektir.

Yazan: Ziraat Mühendisi Zeynep Kartal