Kolay değildir üretmesi.
Bağlarda iyi bakmak gerekir.
Soğuğu ayrı dert, sıcağı ayrı dert.
Hasada kadar bir gün boş bırakmaya gelmez.
Hasadı yapıldıktan sonra da işi bitmez.
Günlerce kurumasını bekleyip tüketime hazır hale gelene kadar akla karayı seçer üretici.
Kuru üzüm.
Ege bölgesinin incisi, yıllık 500 milyon dolardan fazla girdi sağlayan, 100’den fazla ülkeye ihracatı yapılan ve dünya üretiminde ilk sırada yer aldığımız kimine göre kuruyemiş kimine göre meyve kurusu.
Bu sezona sıkıntılı başladı kuru üzüm.
Önce Mart ve Nisan aylarında zirai don vurdu bir de üstüne aşırı sıcaklar eklenince rekolte neredeyse yüzde 50 düştü.
Tek umudu yüksek fiyat açıklanması olan üreticinin bu umudunu da Tariş kırdı.
9 numara çekirdeksiz kuru üzüm fiyatı 120 tl olarak açıklandı.
Geçen yıl 7 numara üzüm 100 tlden alınmıştı, bu yıl ise 9 numara üzüm fiyatı açıklandı.
Yani bir anlamda kuru üzüm fiyatı geçen yılla aynı kaldı.
Ancak üreticinin maliyetleri arttıkça arttı.
Peki ne oldu da kuru üzüm bu yıl üreticisini üzdü.
Bu hafta dosya konumuzu kuru üzüm olarak belirledim. Gelin önce kuru üzümün ne olduğu sorusunun yanıtı ile başlayalım:
KURU ÜZÜM NEDİR, NASIL VE NERELERDE YETİŞTİRİLİR?
Kuru üzüm, yaş üzümün belirli işlemlerden geçirilerek kurutulmasıyla elde edilen, şeker içeriği yüksek, enerji ve lif açısından zengin olan bir meyve türüdür. Üzüm genellikle alkali, asitli ve nötr topraklarda yetiştirilir.
Üzüm Türkiye, ABD, İran,Şili başta olmak üzere çok sayıda ülkede yetiştirilir.Ülkemizde bu işin başkenti Manisa olarakta bilinir. Özellikle sultaniye çekirdeksiz üzüm üretimi ile kent dünyada lider durumdadır. Yıllık 300 bin ton üretim ve 500 milyon doları geçen ihracat potansiyeli ile önemli bir gelir kalemidir kuru üzüm. Sultaniye üzümü Türkiye’nin en çok tercih edilen kurutmalık üzümüdür, bunun yanında Besni üzümü, karaman üzümü ve red globe yani çekirdekli üzüm de diğer kurutmalık türler olarak dikkat çekmektedir.
Yukarıda da belirttiğim gibi üzüm yetiştiriciliği kolay değildir. Bağlarda yıl boyunca yapılan budama, sulama, ilaçlama gibi işlemlerden sonra Ağustos ayında başlayan hasat Eylül ayında da devam eder.
Buradan hareketle kuru üzümün ekonomik önemine bakalım…
TÜRKİYE KURU ÜZÜM İHRACATINDA DÜNYA LİDERİ
Başlıkta da belirttiğim gibi ülkemiz dünya kuru üzüm ihracatında lider durumda. Başlıca ihracat yaptığımız ülkeler Almanya, Hollanda, İngiltere, Rusya ve Çin olarak sıralanıyor. 100’e yakın ülkeye 177 bin tona yakın kuru üzüm satışı gerçekleşti ve yine 2024 yılı verilerine göre Türkiye’nin kuru üzüm ihracatı 525 milyon doları geçti. Bu yönüyle baktığımızda hem çiftçiler için hem de ülke ekonomisi için stratejik bir öneme sahip kuru üzüm.
Gelelim 2025 yılına… Pek parlak başlamadı ve sonrası da iyi gitmedi üzüm üreticisi için..
ÜZÜM BAĞLARINI ZİRAİ DON VURDU
Özellikle mart ve nisan aylarında etkili olan zirai don Manisa başta olmak üzere üzüm üretimi yapılan illerde bağları vurdu.Üstüne diğer olumsuz hava koşulları da eklenince üretimde yüzde 40 ila 50 oranında azalma yaşandı. Üreticinin tek beklentisi alım fiyatlarının yüksek olmasıydı ama o da olmadı.
9 NUMARA ÜZÜM 120 TL’DEN ALINACAK
Tariş Üzüm Birliği Yönetim Kurulu, 9 numara çekirdeksiz kuru üzüm avans alım fiyatını kilogram başına 120 lira olarak açıkladı. TARİŞ Üzüm Birliği Başkanı Ferhat Şen, ortaklarına gönderdiği mesajda, 2025 yılı 9 numara çekirdeksiz kuru üzüm avans alım fiyatı 120 TL/Kg olarak belirlemiştir. Hayırlı olsun” ifadelerine yer verdi. Ancak açıklanan rakam üretici tarafından tepkiyle karşılandı.
KEŞKE HİÇ FİYAT AÇIKLAMASALARDI!
Buldan Ziraat Odası Başkanı Muammer Al, geçen yıl kuru üzüm fiyatının 1 Ağustos’ta açıklandığını hatırlatarak, “Rakamı geç açıkladılar ama keşke açıklamasalardı. Geçen yıl 9 numara değil 7 numara çekirdeksiz kuru üzüm avans alım fiyatı açıklanmış ve 100 lira olarak belirlenmişti. Geçen yıl 108-110 lira olan 9 numara çekirdeksiz kuru üzüm avans alım fiyatını 120 olarak açıklandı. Bu fiyat, yaş üzüm piyasasını da tamamen çökertecek bir rakam. Yaş üzüm fiyatını 15 liraya düşürmesinden endişeliyiz ” dedi.
Açıklanan fiyatın üreticiyi bitireceğini ve ‘gelecek yıl üretim yapmayın’ demek olduğunu vurgulayan Al, “Enflasyon karşısında üretici perişan. Geçen yıl 35 lira olan mazot bu yıl 55 lira. İşçi ücretleri, diğer girdi maliyetleri ortada. Üretici gelecek yıl nasıl üretim yapsın diye konuştu. Tepkiler bununla da sınırlı kalmadı.
ÜZÜM ÜRETİCİSİ SEZONA SIKINTILI BAŞLADI
Manisa Saruhanlı Ziraat Odası Başkanı Aydoğan Okur, “Üzümün başkenti Saruhanlı bu yıl hasada sancılı girdi. Son TARSİM raporlarına göre ilçemizde yüzde 80 ile yüzde 85 arasında hasar meydana geldi. Burada en çok bizi üzen mahsulü yetiştiremememiz. Yaşadığımız afet neticesinde üzüm rekoltesinde yüzde 80’lere varan bir kayıpla bu sezona girdik dedi.
Aydoğan Okur, “Kuru üzümün başkenti Saruhanlı geçmiş yıllarda 40-45 Bin tona yakın bir üzüm hasadı elde etmekteyken bu yıl bu 8-10 bin tona kadar düştü. Bunun daha da düşebileceğini tahmin ediyoruz. Çünkü bağlardan gördüğümüz kadarıyla dekara 100 kiloya kadar ancak kesebilmekteyiz. Bu hem çiftçi için hem de ülke ekonomisi için büyük bir kayıp” ifadelerini kullandı.
KURU ÜZÜM FİYATI YERİNDE SAYIYOR
Üzüm üretiminde önemli bir yere sahip olan Manisa Sarıgöl Ziraat Odası Başkanı Ali İhsan Ülgen de bölgedeki duruma dikkat çekerek, “Sarıgöl ve çevresinde 9 numara üzüm yetişmiyor, bu çeşit kırsal bölgelerde bulunuyor. Beş kilo yaş üzümden bir kilo kuru üzüm elde ediliyor. Tarım ilacı, gübre ve mazot geçen yıla göre artarken, kuru üzüm fiyatı sabit kaldı.” dedi.
Ülgen, “Üretici üzümü 15-17 TL arasında satıyor, piyasa fiyatı çok daha yüksek. Bu durum insafla bağdaşmaz, üzüm değerinde alınmalıdır.” diye konuştu.
ÇİFTÇİ-SEN: KURU ÜZÜM ALIM FİYATI 205,5 TL OLMALI
Çiftçi-Sen ise yaptığı yazılı açıklamada üzüm için konulan referans taban fiyatının 205,5 TL olması gerektiğini açıkladı. Tariş’e tepki gösterilen açıklamada “TARİŞ’in ve ihracat şirketlerinin depolarında doğru dürüst kuru üzüm yokken, TARİŞ’in açıkladığı avans fiyat, TARİŞ’in çiftçi kooperatifi olma özelliğini yitirdiğinin, şirketlerin önünü açtığının göstergesidir” denildi.Çiftçi-Sen tarafından yapılan yazılı açıklamada 2025 yılı kuru üzüm maliyetinin ortalama 126,5 TL olduğu belirtildi.
Açıklanan alım fiyatı siyasileri de memnun etmedi.
TMO TABAN FİYAT AÇIKLAMAZSA ÜRETİCİ TÜCCARA MAHKUM OLACAK
TMO’yu eleştiren CHP Manisa Milletvekili Bekir Başevirgen, “TMO geçen sene de fiyat açıklamamış, bu durum üreticileri çok zor durumda bırakmıştı. Eğer bu sene de fiyat açıklanmazsa üretici yine tüccarın eline mahkum edilir” açıklaması yaptı.
Üzüm üreticilerinin sabrı tükenmiş durumda diyen Başevirgen; çünkü üreticiler yine piyasaya olan borçlarını ödemek için ürününü zararına da olsa çok düşük fiyatlara tüccara satmak zorunda kalacak. TARİŞ, 9 numaralı üzüme 120 TL, en düşük kuru üzüm fiyatına yani 7 numaralı üzüme 100 TL civarında fiyat açıkladı. Geçtiğimiz yıl 7 numaralı üzüm için 5 TL avans eklenmiş 105 TL’den satılmıştı. Bu yıl avans da yok. Üzüm üreticilerinin beklentisi en az 150-160 lira bandındaydı. Bu fiyatlarla üreticiler üzümünü geçen yılın da altında bir fiyata satmak zorunda kalacak” dedi.
KURU ÜZÜM AVANS FİYATI GÖZDEN GEÇİRİLMELİ
Açıklanan alım fiyatına bir tepki de Yeniden refah Partisi Genel Başkan Yrdımcısı Doğan Bekin’den geldi.
Bu yıl 9 numara üzüm fiyatı açıklanarak fiyatın artmış gibi gösterildiğini söyleyen doğan bekin, aslında fiyatın artırılmadığını, geçen yıla göre kilogramda 20 TL’lik artış yapılmış gibi algılansa da geçen yıl 9 numara üzüm için kilogram başına 110 TL avans fiyat açıklanmış daha sonra 5 TL artırılarak toplamda 9 numara çekirdeksiz üzüm için kilogram başına 115 TL avans alım fiyatı belirlenmişti. Artan maliyete ve enflasyona rağmen bu yıl için belirlenen rakamlar geçen yıl ile hemen hemen aynı olduğu görülmektedir. Çekirdeksiz kuru üzüm için açıklanan bu alım fiyatının üreticilerimize ekonomik acıdan ciddi zarar vermeyecek şekilde Tariş Üzüm Birliği tarafından tekrar gözden geçirilmesi kaçınılmazdır” ifadelerini kullandı.
Alım fiyatına tepkiler işte böyle.Üreticiler sadece düşük fiyattan şikayetçi değil.Onları zorlayan bir diğer başlık ise hırsızlar…
MANİSALI ÇİFTÇİ KURU ÜZÜMLERİ HIRSIZLARDAN KORUMAYA ÇALIŞIYOR
Türkiye’nin üzüm üretim merkezi Manisa’da hasat ve kurutma işlemine devam eden çiftçiler, geceleri de hırsızlara karşı sergilerde nöbet tutuyor. Akşam kuruyan üzümleri sergilerden toplayan üreticiler, ürünlerini hırsızlığa ve yabani hayvanlara karşı korumak için gecelerini bağ ve sergilerde geçiriyor.
Turgutlu ilçesinde üretici Burcu Sever Özgenç, sırayla nöbet tutuyoruz geceleri. Nöbet tutmamızın sebebi bu dönemde hırsızlık çok yaygın. Bütün yıl emek verdiğimiz ürünün çalınmasını istemediğimiz için gece nöbet tutuyoruz. Yabani hayvanlara karşı da yanımızda her zaman tüfek bulunduruyoruz. Hem gündüz çalışıyor hem gece uyanık kalıyoruz ama üzümümüzü korumak için buna mecburuz dedi.
Gelelim sonuca….
SON SÖZ
Kuru üzüm, sadece bir tarım ürünü değil; 50 bin üreticinin alın teri, geçim kaynağı, ve gelecek umududur. Ancak 2025 sezonu, üretici için kayıp bir yıl olma yolunda ilerliyor. Rekolte düştü, maliyetler arttı, alım fiyatları yerinde saydı. Üretici; hem emeğinin karşılığını alamadı hem de geleceğe dair umudunu da yitirdi.
Eğer bir çözüm bulunmazsa sadece üzüm bağları değil, kırsalda tutunmaya çalışan binlerce aile de bu işten kopup gidecek.
Bu kaybı önlemenin tek yolu var o da emek hak ettiği değeri görmeli…
Hazırlayan Gazeteci Taner Öztürk