Bugün size makarnayı anlatacağım…
81 ilin tamamında tüketilen,
Girmediği sofra kalmayan,
Ucuz ama bir o kadar da lezzetli yiyecek…
İtalyan yemek kültürünün vazgeçilmezi…
Ülkemizde 30’a yakın firma makarna üretiyor. Dünya genelinde 8. sıradayız…
Üretimimiz iyi seviyede olmasına rağmen tüketim noktasında hala istenilen yerde değiliz!
İtalya’da kişi başı tüketim yıllık 21 kilogramı bulurken bizde bu rakam 8 kilogram seviyesinde…
İç tüketimdeki azlığa rağmen sanayici her yıl rekor kırıyor. Türkiye Makarna Sanayicileri Derneği verilerine göre bu yıl hedef 1,5 milyon ton ihracat…
Türk makarnası 166 ülkenin mutfağında kendine yer buluyor…
Makarna üretiyoruz üretmesine de peki hammaddeye ulaşmada hangi sıkıntıları yaşıyoruz, makarna ile ilgili bilinen yanlışlar neler?
Önce makarna nasıl yapılır onunla başlayalım…
MAKARNA NASIL YAPILIYOR?
Makarna, Türk Gıda Kodeksi’nde şu şekilde tanımlanıyor:
Triticum durum buğdayından üretilen irmiğe su katılıp tekniğine uygun yoğrularak hazırlanan hamurun şekillendirilip kurutulmasıyla elde edilen bir ürün olup; sade, tam buğday, çeşnili, zenginleştirilmiş, güçlendirilmiş makarna ile vitamin ve mineral ilaveli makarna olarak adlandırılır.
MAKARNANIN TARİHÇESİ
Makarnanın tarihi kökeni net değil. M.Ö. 1700 yıllarında Çin’de kullanıldığı, 5. yüzyılda Arapların uzun yolculuklarda noddle benzeri bir ürünü yiyecek olarak taşıdıkları, 1292 yılında Marco Polo tarafından İtalya’ya getirildiği gibi iddialar öne sürülmüştür. Kaşgarlı Mahmud tarafından 11.yy’da yazılan Divanu Lugati’t-Türk’te geçen “tutmaç”ın erişteli bir yemek olduğu düşünülmektedir. Makarnanın, 12. veya 13’üncü yüzyıl dolaylarında İtalya’da üretilmeye başlandığı tahmin edilmektedir.
Şekil yönünden, “uzun makarna” (çubuk, lazanya, yassı, uzun, erişte vb.), “kısa kesme makarna” (tırtıl, burgu, kabuk, boncuk, erişte, fiyonk, kuskus, kalem, mantı vb.) ve “şehriye” (tel, arpa, yıldız) çeşitleri bulunmaktadır. Makarna, dış ticaret ve gümrük sınıflandırmasında, “Pişirilmemiş, yumurtalı,” “Pişirilmemiş, yumurtasız,” “Doldurulmuş,” “Kuskus” ve “Diğer Makarnalar” olarak tasnif edilmektedir.
TÜRKİYE, MAKARNA ÜRETİMİNDE İKİNCİ BÜYÜK ÜLKE
Türkiye Makarna Sanayicileri Derneği Başkanı Aykut Göymen, Türk makarnasının dünyada önemli bir yeri olduğunu söyledi. Göymen; Türkiye makarna üretiminde ikinci büyük ülke hem de ikinci büyük ihracatçı. İhracatımız geçen yıl 1 milyon 370 bin ton civarında. Bu tonajın sadece 20 bin tonu Avrupa ülkelerine, İtalya’nın ihracatına baktığımızda ise yaklaşık yüzde 60 ihracatını Avrupa ülkelerine yapıyor. Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne yapılan ihracatıyla İtalya’nın Avrupa Birliği’ne yapılan ihracatı birbirinden çıkararak baktığımızda aslında Türkiye dünyaya daha fazla ihracat yapıyor dedi.
TÜRK MAKARNASI 166 ÜLKENİN MUTFAĞINDA YER BULDU
Dünya makarna ticaretinde her geçen gün payı artan Türk makarnası, 166 ülkede tüketiliyor. Türkiye’nin hem üretiminde hem de ihracatında dünyada İtalya’nın ardından ikinci sırada olduğu makarnada yıl sonu 1,5 milyon ton ihracat hedefleniyor. Türkiye’de durum buğdaydan üretilen ve kalitesiyle öne çıkan Türk makarnası, Avrupa Birliği’nin (AB) 20 bin ton kotasına rağmen son dönemde gerçekleştirilen ihracat rakamlarıyla öne çıkıyor. Bu yılın ilk 8 ayında 984 bin ton ihracatı gerçekleştirilen Türk makarnası, Güney Amerika, Afrika ve Japonya başta olmak üzere 166 ülkeye satılıyor.
TÜRKİYE, MAKARNA TÜKETİMİNDE 8’İNCİ SIRADA
Türkiye’nin makarna üretiminde dünyada takdir gördüğünü dile getiren Aykut Göymen, şöyle konuştu:
“Türkiye makarnada üretimde ve ihracatta dünyada ikinci sırada ama tüketimde 8’inci sıradayız. İtalya yılda 21 kilogram tüketiyor. Yunanistan 17 kilogram ama Türk halkı 8 kilogram tüketiyor. Halkımız yavaş yavaş makarnayı seviyor. Önümüzdeki yıllarda bu tüketim artacaktır. 2025’te Dünya Makarna Günü’ne Türkiye ev sahipliği yapacak. Yatırımcıların ülkemize gelmesi hepimiz için iyi olacaktır.”
MAKARNAYI DURUM BUĞDAYI YERİNE EKMEKLİK UNDAN ÜRETENLER VAR!
Makarna üretimiyle ilgili Makarna Üreticileri ve Sanayicileri Derneği (MÜSAD) Yönetim Kurulu Başkanı Nihat Uysallı’nın söyledikleri ise çok çarpıcı. Nihat Uysallı; Ülkemizdeki yasal mevzuat gereği makarnanın yüzde 100 durum buğdayından üretilmesi zorunludur ancak maalesef bunu değiştiren ve bozan firmalar var. Bunu yapan üreticilerin maliyet avantajı yüzde 15-20 arası değişiyor. Maalesef iş bununla da kalmadı, ekmeklik buğdayın yanında son dönemde bazı katkı maddelerinin de kullanıldığına da tanıklık ediyoruz dedi.
Fiyat avantajı nedeni ile üretimde ekmeklik buğday ve katkı maddeleri kullanımını temel bir sorun olarak gördüklerini söyleyen Nihat Uysallı, “Durum buğdayı yerine ekmeklik buğdaydan makarna üretilmesi kaliteyi düşürüyor, tüketicilerimizi yanıltıyor ve haksız rekabet yaşanmasına neden oluyor” diye konuştu.
BAKANLIK ANALİZ METODU GELİŞTİRDİ
Konu Tarım ve Orman Bakanlığı’na kadar taşınınca hemen çalışma başlatıldı. Konuya ilişkin çok fazla ayrıntı anlatılmasa da; “Tarım ve Orman Bakanlığımız bu konuda çok doğru ve akredite bir analiz metodu geliştirdi ve uygulamaya başladı. Çok kısa bir sürede tüm Türkiye’de uygulamaya başlanacak. Dolayısıyla bu konudaki sorun büyük bir oranda çözülmüş olacak.” İfadelerine yer verildi.
İHRACATTA İTALYA İLE YARIŞIYORUZ
International Pasta Organisation (IPO) verilerine göre Türkiye makarna üretimi açısından İtalya ve ABD’nin ardından dünyada üçüncü, ihracatta ise İtalya’dan sonra ikinci sırada yer alıyor. Trademap verilerine göre ise makarna ihracatında İtalya, yaklaşık 2 milyon ton ile küresel makarna ihracatının yüzde 39.7’sini gerçekleştirirken Türkiye 1.2 milyon ton ile ihracat pazarında yüzde 24.9’luk paya sahip. Katma değerli üretim olarak bakıldığında İtalya’nın birim ihracat değeri 1.478 dolar/ton iken ülkemizin birim ihracat değeri 699 dolar/tonlarda kalıyor. 166 ülkeye ihracat yapan Türkiye’de, sektör 2023’te miktar bazında 1.3 milyon tonluk ihracat ile şimdiye kadarki en yüksek ihracat rakamına ulaştı. Değer olarak ise 905 milyon dolar ile 2022’de gerçekleşen 962 milyon dolarlık rekor ihracatın bir miktar altında kaldı.
TÜRKİYE, DURUM BUĞDAYINDA GEN MERKEZİ
Türkiye, aynı zamanda durum buğdayının gen merkezi olarak gösteriliyor. TÜİK verilerine göre 2022’de 3 milyon 750 bin ton, 2023’te ise 4 milyon 300 bin ton makarnalık buğday üretildi. Durum buğdayı, bulgur ve makarna dışında irmiğin de hammaddesi olarak kullanılıyor. Türkiye’de makarna fabrikaları, coğrafi olarak durum buğdayının yetişme alanları olan Orta Anadolu, Güneydoğu Anadolu ve Batı Anadolu’da yoğunlaşıyor.
1,9 MİLYON TONLUK ÜRETİMİN 1,3 MİLYON TONU İHRACATA
Türkiye makarna sektörü; direkt ve dolaylı olarak yaklaşık 50 bin kişiye istihdam sağlayarak, 2 milyar dolarlık bir ekonomik ticaret hacmine ulaşmış durumda. Üretim kapasitesi yıllık yaklaşık 3 milyon ton olan sektörde, 2023 ‘te 1,97 milyon tonluk bir üretim gerçekleştirildi. Bunun 1,3 milyon tonu ihraç edilirken, iç tüketim ithalat ile birlikte yaklaşık 635 bin ton olarak gerçekleşti. Bu yıl üretim miktarının ise 2 milyon ton olması bekleniyor.
MAKARNANIN FAYDALARI NELER?
Gelelim tüketiciyi en çok ilgilendiren kısma, makarnanın faydalarına… Hepimiz çok iyi biliyoruz ki bugün en pratik yemeklerin başında geliyor makarna…Sadece 10 dakika gibi bir zaman diliminde hazırlayıp afiyetle yiyebiliriz. Uzmanlara göre makarna;
Kan şekerinin dengelenmesine yardımcı oluyor,
B vitamini takviyesi sağlıyor,
Sindirim sistemini düzenliyor,
Kas ve kemik sağlığına katkı sağlıyor,
Tok tutucu özelliği var,
Hazımsızlığa iyi gelebiliyor,
Vücuda enerji veriyor,
Cilt hücresinin yenilenmesine yardımcı oluyor,
Kabızlık problemine iyi geliyor,
Kolesterolü düşürüyor,
Serotonin ve melatonin hormonunun salgılanmasına yardımcı oluyor.
Her üründe olduğu gibi makarnada da fazla tüketim bazı olumsuzlukları beraberinde getirebiliyor. Her ne kadar kilo aldırmayan bir besin dahi olsa aşırı miktarda tüketimine bağlı olarak bir süre sonra kilo alımı başlayabiliyor. Aynı zamanda aşırı miktarda makarna tüketimi diyabet riskini arttırır ve tansiyonun yükselmesine de sebebiyet verebilir.
MAKARNANIN STRATEJİK ÖNEMİ
Son olarak makarnanın stratejik öneminden de bahsetmek gerekiyor. Makarna, saklanabilir bir gıda ürünü olarak olağanüstü dönemlerde ulusal gıda güvenliğinin sağlanmasında önemli rol oynuyor. Doğal afetler, kıtlık, savaş gibi durumlarda yine gıda güvenliğimizin teminatı olacak ürünlerden olduğu için stratejik önemi asla göz ardı edilemez. Zira pandemi döneminde bunu çok net gördük. Marketlere koşan tüketicilerin en çok tercih ettiği ürünlerin başında geldi makarna ve raflarda bulmak zordu. O dönemde hem dış talep hem de iç talep aşırı arttı. Ancak makarna sanayicisinin yerinde hamleleri sayesinde bu süreç çok doğru yönetildi ve ürüne ulaşmada sorun yaşanmadı.
SON SÖZ
Kimi sade tüketir kimi soslu…kimi spagetti sever, kimi de penne… Adı ne olursa olsun, makarna hem ucuz hem doyurucu hem de besleyici…Biz de ailece çok tüketiriz hele domates sosuyla yemeye bayılırız…Üzerine de biraz peynir attık mı, e hadi afiyet olsun…
Hazırlayan: Gazeteci Taner Öztürk