İsrail’in İran’daki nükleer tesisleri hedef almasıyla tırmanan Orta Doğu gerilimi, yalnızca enerji piyasalarını değil, tarım sektörünü de sarsmaya başladı. Gübreden buğdaya, pirinçten mısıra kadar geniş bir yelpazede hem fiyatlar hem de arz zinciri üzerindeki baskılar artıyor. Özellikle Hürmüz Boğazı ve Kızıldeniz hattında yaşanabilecek kesintilerin, dünya gıda fiyatlarında yeni bir dalga yaratabileceği belirtiliyor.
TİCARET YOLLARINA ASKERİ GÖLGE
Ekonomim.com’da Evrim Küçük imzasıyla yayınlanan habere göre, Basra Körfezi ve Kızıldeniz üzerinden geçen tarım ürünleri taşımacılığı ciddi risk altında. 2024 yılı itibarıyla bu rotalardan taşınan tarım ürünü miktarı 52 milyon tonu buldu; bu da küresel sevkiyatın yaklaşık yüzde 8’ine denk geliyor. S&P Global verilerine göre, haziran ortasında bu koridordan geçmekte olan yaklaşık 80 gemide buğday, mısır, şeker ve soya fasulyesi gibi stratejik ürünler bulunuyordu.
Bölgedeki en önemli ithalatçılardan biri olan İran, özellikle Brezilya’dan yoğun mısır temin ediyor. Sevkiyat yollarındaki herhangi bir aksama; fiyatlarda zincirleme yükselişe neden olabilir.
BUĞDAYDA FİYAT SIÇRAMASI
Çatışmanın etkileri fiyatlara da yansımaya başladı. Paris’te işlem gören eylül vadeli buğday kontratı 203 euro/ton seviyesine yükseldi. Chicago borsasında ise buğday fiyatı 5,70 buşel/dolar seviyesine çıkarak son dört haftanın en düşük seviyesinden toparlandı. Analistler, fiyat artışlarının kısa pozisyon kapanmalarıyla birlikte enerji fiyatlarındaki yükseliş kaynaklı olduğuna dikkat çekiyor.
ENERJİ MALİYETLERİ GIDA ZİNCİRİNİ BESLİYOR
Jeopolitik krizle birlikte Brent petrolün varil fiyatı yüzde 11 artışla 77 doları aşarken, özellikle mısır üretiminin yüzde 40’ını etanol için kullanan ABD’de bu durumun mısır ve buğday gibi ürünlerin maliyetlerine doğrudan yansıması bekleniyor. Uzmanlar, kalıcı enerji fiyatları ve navlun artışlarının 2025’in ikinci yarısında gıda fiyatlarında yeni bir yükseliş trendi başlatabileceği görüşünde.
GÜBREDE TEDARİK KRİZİ KAPIDA
İran, yılda yaklaşık 17 milyon tonluk üretimiyle dünyanın en büyük üçüncü üre tedarikçisi konumunda. Ancak askeri saldırılar nedeniyle İran’dan yapılan gübre sevkiyatları ciddi bir tehdit altında. Güney Asya ve Afrika’ya yapılan gönderilerde sigorta ve navlun maliyetlerinin yüzde 30’a varan oranlarda arttığı bildiriliyor. ABD’nin yeni yaptırımlara hazırlanması da belirsizliği derinleştiriyor.
Son iki haftada UAN, anhidroz amonyak ve üre fiyatlarında çift haneli artışlar yaşandı. Özellikle Hindistan ve Brezilya gibi büyük alıcılar, alternatif tedarikçileri değerlendirmeye başladı. Citi analistlerine göre, eğer savaş yayılır ve Hürmüz Boğazı’nda ciddi bir kesinti yaşanırsa, gübre fiyatlarında yüzde 20-30 arasında ek bir artış daha yaşanabilir.
ASYA VE AFRİKA’YA ETKİ: PİRİNÇ, ÇAY VE GÜBRE TEDARİĞİ TEHLİKEDE
Hindistan’dan İran’a yapılan basmati pirinç ve çay ihracatı durma noktasına geldi. İran, Hindistan’ın yılda 1,2 milyon tonluk en büyük basmati alıcısı konumunda. İran gübresi ise başta Afrika olmak üzere pek çok gelişmekte olan ülke için kritik öneme sahip.