Bu haftanın gündem başlığı patates olsun istedim.

İki önemli haber bir anda gözleri bu nadide ürüne çevirdi.

Biri Tunus’a ihraç edilen tonlarca patatesin iade edileceği bir diğeri de depolarda alıcı bekleyen tonlarca patates…

TÜİK verilerine göre Patates üretimi 2024’te yıllık bazda yüzde 21,1 artış gösterdi.
Geçen yıl 6,9 milyon ton patates üretildi.

Ürettik üretmesine de peki ya tükettik mi? İşte orası muamma.

Zira ülkemizde yılda ortalama 5 milyon ton patates tüketiliyor.

Geriye 1,9 milyon ton patates kalıyor. İşte asıl sorun burada başlıyor çünkü o 1,9 milyon tonun akıbeti ne olacak kimse bilmiyor?

Niğde ve Nevşehir’de bulunan depolar tıka basa patates dolu.

Üretici 6 liraya mal etti patatesi ama satamıyor.

Borçların ödeme zamanı geldi ama para yok ve çiftçi o kadar çaresiz ki 3 liraya dahi vermeye razı.

Yeter ki patatesleri satılsın.

Yetkililerden adım bekliyor ama o adım bir türlü atılmadı. Ve her geçen gün ürünlerin bozulma süreci (çillenme) hızlanıyor.

Bu da çiftçi için bir yıllık emeğin heba olması demek.

Peki ülkemizde ne kadar patates üretiliyor, bir dönüm patatesi çiftçi kaça mal ediyor? Ve en önemlisi vatandaş kaça alıyor. Bu sorulara gelin birlikte yanıt arayalım.

Sanırım ilk iş ülkemizde ve dünyadaki üretim rakamlarıyla başlamak doğru olacak.

2024’TE 6,9 MİLYON TON PATATES ÜRETİLDİ

Ülkemizde İç Anadolu bölgesi ağırlıklı olmak üzere batıda İzmir’den tutunda doğuda Bitlis’e kadar geniş bir alanda üretim yapılıyor. Ve özellikle Konya, Niğde, Bolu, Afyonkarahisar ve Kayseri ilk beşte yer alıyor. Bu beş ilimiz üretimin yüzde 45’ini, ekim alanlarının ise yüzde 41’ini oluşturuyor.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre patates üretimi 2024’te yıllık bazda yüzde 21,1 artış gösterdi. Ülkemizde geçen yıl 6,9 milyon ton patates üretildi.

FAO verilerine göre ise dünyada ortalama 18,2 milyon hektar alanda patates üretiliyor.
Çin 5,8 milyon hektar alanda üretimle ilk sırada yer alırken Çin’i 2,2 milyon hektar alanla Hindistan takip ediyor. Türkiye ise ülkeler arasında 16. Sırada yer alıyor.

Dünyada patates verimi ortalama 2,1 kilogram iken ülkemizde bu rakam 3,5 kilogram seviyesinde. Ve ülkemizde kişi başına tüketim yaklaşık 52 kilogram.

Ülkemiz patates üretiminde kendi kendine yeterli seviyede. Tarım ve Orman Bakanlığı verilerine göre Türkiye 2023/24 sezonunda 14.714 ton taze patates ihracatı yaptı. Bu üretim sezonunda en fazla patates ihracatı %76,6 ile Irak’a gerçekleştirildi.

Son beş üretim sezonuna bakıldığında en yüksek ihracat 2021/22 sezonunda olup, 2022’de ve 2023’te, yurt içi fiyatların olağanüstü hareketlenmemesi açısından ve öncelikli olarak iç tüketimin karşılanması amacıyla ihracata kısıtlamalar getirildi.

Bu karar  08/03/2023 tarihli “Bazı Tarım Ürünlerinin İhracatına İlişkin Tebliğ’in Yürürlükten Kaldırılmasına DairTebliğ” in Resmi Gazetede yayınlanması il patateste ihracat kısıtlaması kaldırıldı.

İhracat kısıtlaması kaldırıldı ama üreticinin elinde çok fazla patates var. Ve özellikle banka borçlarının yaklaşması çiftçiyi kara kara düşündürmeye başladı.

BAKANLIKTAN PATATES SEFERBERLİĞİ GELDİ

Arz-talep-fiyat dengesizliğinin patates tarafında da oluşması üzerine Tarım ve Orman Bakanlığı harekete geçti.

Strateji Geliştirme Başkanlığı tarafından hazırlanarak Tarım ve Orman Bakan Yardımcısı Dr. Ahmet Bağcı imzasıyla yayımlanan karara göre, bu sezon arz fazlalığı görülen patatesin kamu kurum ve kuruluşlarda tüketiminin artırılması talimatı verildi. Yine kamu kurumlarının ayni yardımlarında da patatese ağırlık verilmesi yönünde çağrı yapıldı.

Dağıtım yerleri arasında tüm bakanlıkların yanı sıraYükseköğretim Kurulu Başkanlığı, İletişim Başkanlığı ve Strateji Geliştirme Başkanlığı da yer aldı. Başkanlık; askeri birlikler, hastaneler, yurtlar, okullar, üniversiteler, belediyeler, kurum personel yemekhaneleri, sosyal tesisler, misafirhaneler, aşevleri vb. yerlere sağlanan toplu yemeklerde ve yapılan ayni gıda yardımlarında mümkün olduğu kadar patates ürününe ağırlık verilmesine dair gerekli destek ve işbirliğinin sağlanması hususunda ilgilerini ve gereğini arz/rica ederim” ifadelerine yer verdi.

Yukarıdaki genelde Eylül ayında yayımlandı. Ve görünen o ki bu karar da işe yaramadı. Çünkü patates üreticisinin elinde hala tonlarca ürün var ve satılamıyor!

Bakın sahada durum nasıl?

ÇİFTÇİ ZARARINA DA OLSA PATATESİ SATMAYA HAZIR!

CHP Niğde Milletvekili ve Tarım, Orman ve Köyişleri Komisyonu Üyesi Ömer Fethi Gürer, Çiftlik ilçesi, Bozköy, Azatlı ve Yeşilgölcük kasabalarını ziyaret etti.  Ömer Fethi Gürer “Durum çok vahim binlerce ton patates çürümeden kamu alıma bir an önce başlamalıdır” dedi. Ömer Fethi Gürer, Havalar iyi gidince patatesin 1-2 aylık ömrü kaldı, eğer kısa sürede patates satılmazsa depoda çöp olacak patates için bakana “Sayın bakan ne olacak bu patatesin hali?” diyerek çağrıda bulundu.

ÜRETİCİNİN FERYADI: BORCUMUZ KATLANIYOR

Patates üreticileri de borç yükünün altından kalkamadıklarını belirterek, patatesin maliyeti 7-8 lira. Bankaya da borcumuzvar, bazılarının borcu 4 milyon lirayı buluyor. Eğer ödeyemezsek elimizde ne varsa hepsi gidecek dedi.

Bir başka üretici de; “Kâr istemiyoruz aslında. 6 liraya mal ettik, devlet 7 liraya alsın demiyoruz. Şu anda benim patatesi devlet 3 liradan alsa veririm. Daha çok zarar etmemek için 3 liradan veririm. Şu an ben o durumdayım. Eğer devlet gelip ‘Benden patatesini alacağız’ derse 3 liradan razıyım.” diye konuştu.

Peki illerde durum nasıl, ne kadar patates üretildi?

BOLU VE NEVŞEHİR’DEN ÖNEMLİ ÇAĞRI

Türkiye’nin en önemli patates üretim merkezleri Bolu ve Nevşehir’de çiftçiler sıkıntılı. 2024’te 6,9 milyon ton patates üretildi ancak tüketim 5 milyon tonda kaldı. Bolu Ziraat Odası Başkanı Turan Cebeci, bu rakamın Türkiye ortalamasından 1 milyon 900 bin ton fazla olduğunu söyledi. Başkan Turan Cebeci, Bolu’nun yoğunluklu olarak Ukrayna, Makedonya, Gürcistan, Azerbaycan ve Irak’a patates ihraç ettiğini belirtti. Ancak ihracatın artırılması gerektiğine dikkat çekti. Gümrük vergileri nedeniyle ihracatta sınırlı kalındığını ifade eden Cebeci, çiftçinin desteklenmesi gerektiğini vurguladı.

ÜRETİM FAZLASI ÜRÜNLER İHRACATTA DEĞERLENDİRİLMELİ

Nevşehir Ziraat Odası Başkanı Kahraman Kaya ise Kapadokya bölgesinde bin 321 doğal soğuk hava deposunda 2 milyon 100 bin ton patates bulunduğunu, üretilen fazlalığın değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.

Kahraman Kaya, ihracatın artırılmasının çiftçiyi rahatlatacağını belirterek, “Türkiye’nin tüketim kapasitesini aştığı dönemlerde ihracat büyük bir önem taşıyor. Çiftçilerimize destek verilerek, ürünlerinin zarar etmeden satılması sağlanmalı” dedi.

SİVAS’TA PATATES ÜRETİMİ 700 BİN TON

Sivas’ın patates tohumu üretiminde Türkiye genelinde birinci olduğunu da hatırlatan Ziraat odası başkanı Hacı Çetindağ ise “Yıllık 700 bin ton patates üretimi yapıyoruz. Ancak, iklim değişiklikleri ve su kaynakları sorunları, çiftçilerimizi etkileyebilir. Bu noktada baraj ve gölet yatırımlarının artırılması şart” diye konuştu.

TUNUS’A GÖNDERİLEN 2 BİN 500 TON PATATES İADE EDİLDİ

Tam da üretici elindeki patatesin ihraç edilmesini beklerken Tunus’tan gelen haber gündeme bomba gibi düştü. 2 bin 500 ton patatesin pestisit nedeniyle iade edileceği haberi şok etkisi yarattı. Gözler Tarım ve Orman Bakanlığı’na çevrildi.

Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, özellikle Tunus’a ihraç edilen patatesle alakalı dezenformasyon yapıldığını dile getirerek, şu ifadeleri kullandı: “Tunus’a ihraç edilen patatesler herhangi bir pestisit kalıntısı ya da başka sebepten değil, tespit edilen bitkinin kendisine has hastalık sebebiyle iade ediliyor. Diğerlerinde olduğu gibi bunda da bizim herhangi bir müsamahamız olmayacak. Tespiti yapılan ürünleri imha edeceğiz. Bu ürünler birkaç Mersin Limanı’na gelecek. Bu konuda tereddütte olan varsa kendilerini imhayla ilgili süreci ve prosedürü görmek adına oraya davet ediyoruz. Bunun 2 bin 500 tonluk ürün olduğunu belirtmek istiyorum diye konuştu.

TUNUS’TAN İADE EDİLEN PATATESLERDE BİTKİ HASTALIĞI VAR!

Tarım ve Orman Bakanı’nın açıklamasının üzerinden birkaç gün geçmeden Mersin’in Tarsus ilçesine getirilen 400 ton yemeklik patates Mersin Zirai Karantina Müdürlüğü ekipleri kontrolünde imha edildi. Tarsus Katı Atık Tesisinde açıklama yapan Mersin Zirai Karantina Müdürü Şeref Kabaoğlu, iade edilen ürünlerin bitki hastalığından dolayı iade edildiğini, yapılan kontrollerin sonunda imha edildiğini söyledi.

PATATES ÜRETİCİLERİNİN SORUNLARI CUMHURBAŞKANI ERDOĞAN’A İLETİLDİ

Patates ile ilgili bir diğer açıklama da Nevşehirli çiftçilere yönelik. AK Parti Nevşehir Milletvekili Emre Çalışkan patates üreticilerinin sorununu Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a iletti. Emre Çalışkan, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın konuyla detaylı bir şekilde ilgilenip hem Dışişleri Bakanlığı’na hem Tarım ve Orman Bakanlığı’na ileterek yurtiçi ve yurtdışı alım yapmaları için gereken talimatı verdiğini belirtti. Süreci günü gününe takip edeceklerini belirten Milletvekili Emre Çalışkan: “Karar çiftçilerimize hayırlı olsun” dedi.

BU İŞİN KAZANANI KİM?

Gelişmeler bu yönde. Yeniden başlığa dönecek olursak, çiftçi 6 TL’ye mal ediyor ama 3 TL’ye satmaya razı… Satış noktalarında ise bir kilo patates ortalama 15 TL. Vatandaş pahalılıktan,üretici düşük alım fiyatından şikayetçi.

Sizce bu işin kazananı kim?

Hazırlayan: Gazeteci Taner Öztürk