İbrahim Yumaklı Dönemi: Kuru Sarımsak İthalatı 3 Kat, Taze Sarımsak İthalatı 12 Kat Arttı.
Kastamonulular, 3 Haziran 2023 tarihinde Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın kararıyla hemşerileri İbrahim Yumaklı’nın Tarım ve Orman Bakanı olarak atanmasını sevinçle karşılamışlardı.
İnsan haliyle sevinir, hatta gurur duyar. Nitekim bu durumdan en çok memnun olanların çiftçiler olduğu da bir gerçekti. Çünkü bakanın kendilerine pozitif ayrımcılık yapacağı düşüncesi hâkimdi.
Peki, işler düşünüldüğü gibi mi gelişti? Gelin, verilere bakarak değerlendirelim.
Bilindiği üzere Türkiye’de kuru sarımsak söz konusu olduğunda akla Kastamonu, taze sarımsakta ise Gaziantep gelir. Çünkü Kastamonu ülkede üretilen her beş sarımsaktan birini, Gaziantep ise taze sarımsakta her beş birimin dördünü üretmektedir. Özellikle kuru sarımsakta Taşköprü’nün ünü malumdur. Haklı bir ün; zira Türkiye’de 57 ilde kuru sarımsak üretimi yapılırken, üretimde ikinci sıradaki Gaziantep 24 bin 836 ton üretirken, Taşköprü ilçesi tek başına 24 bin 632 ton üretim gerçekleştirmektedir. Yani Taşköprü, 56 ilin toplamından daha fazla kuru sarımsak üretmektedir. Ayrıca Kastamonu üretiminin yaklaşık yüzde 90’ı da bu ilçeden sağlanmaktadır.
Bütün bunları neden hatırlatıyorum? Şimdi bazı verilerle konuyu açacağım; ama önce taze sarımsak tarafına bakalım.
Dünyada 104 ülkede sarımsak üretiliyor. Çin 20,7 milyon ton ile ilk sırada yer alırken onu Hindistan (3,3 milyon ton), Bangladeş (549 bin ton), Mısır (490 bin ton) ve Güney Kore (318 bin ton) izlemektedir. Bu noktada özellikle bir ülkeye dikkat çekmek isterim.
Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı göreve geldiğinde, yani 2023 yılında, Türkiye’nin taze sarımsak ithalatı sıfırdı. Ancak 2024 yılında 40 bin 750 kilo, bu yılın ilk 10 ayında ise 473 bin 90 kilo taze sarımsak ithalatı gerçekleştirildi. Yani ithalat tam 12 kat arttı. Peki bu ithalat nereden yapıldı? Tamamı Mısır’dan. Kasım ve Aralık aylarında ithalat yapılıp yapılmadığını ise henüz bilmiyoruz.
Ancak şunu şimdiden söylemek mümkün: Yıl tamamlanmadan Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, Cumhuriyet döneminin en yüksek taze sarımsak ithalatı yapılan ve bu ithalat için en fazla ödeme yapılan ikinci bakanı olmuştur.
Bu tablo Kastamonu’da taze sarımsak açısından hayal kırıklığı yaratmış olabilir. Belki hemşerileri, en azından kuru sarımsakta korunacaklarını düşünmüş olabilirler. Ne yazık ki kuru sarımsakta durum daha da çarpıcı.
Göreve başladığı yıl, kuru sarımsak ithalatı 2010’dan bu yana en düşük seviyedeydi. Peki sonra ne oldu? Yine yıl tamamlanmadan söylemek gerekir ki Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, Cumhuriyet döneminin en fazla kuru sarımsak ithalatı ve ödeme yapılan ikinci bakanı olmuş durumdadır. Yani bakan “taze” ya da “kuru” ayırt etmeksizin ithalatı artıran bir tabloyla anılacak gibi görünüyor.
2024 yılının ilk 10 ayında 4 bin ton olan kuru sarımsak ithalatı, 2025 yılının aynı döneminde 11 bin tona yükselmiş durumda. Üç kata ulaşan bir artış söz konusu. Bu ithalatın yüzde 96’sı ise Çin’den yapılmış.
Özetle yıl tamamlanmadan kuru sarımsak ithalatı üç kat, taze sarımsak ithalatı ise 12 kat artmış bulunuyor. Bu noktada üretimde bir sorun olduğu düşüncesi elbette akla geliyor.
Nitekim kuru sarımsak üretimi 2023 yılında 142 bin ton iken 2024’te 125 bin tona düşmüş; bitkisel üretim tahminlerine göre bu yıl 135 bin ton olacağı öngörülüyor. Geçen yıla göre artış olsa da ithalat rakamları üretimin yetersiz kaldığını gösteriyor.
Taze sarımsakta ise kayda değer bir artış var. 2023 yılında 54 bin ton olan üretim, 2024’te 51 bin ton, bu yıl ise 59 bin ton civarında bekleniyor. Eğer 59 bin ton gerçekleşirse Bakan Yumaklı, Cumhuriyet döneminin en yüksek taze sarımsak üretimi yapılan yılının bakanı olacak.
O halde şu soru karşımıza çıkıyor: Üretimde kayda değer bir artış yoksa çiftçi çok mu kazanıyor? Elbette hayır.
TÜİK verilerine göre Ekim ayında kuru sarımsak üretici fiyatları son bir yılda sadece yüzde 12 artmış durumda. Halbuki aynı dönemde tarım ürünleri üretici fiyat endeksi (Tarım-ÜFE) yıllık yüzde 45,40 artış göstermişti.
Sonuç olarak çiftçi maliyet altında ezilirken Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’nın hemşerilerine dahi koruma sağlayamadığı görülüyor. Bu tabloda insan ister istemez “Hemşerisine sahip çıkamayan ülke tarımını nasıl koruyacak?” sorusunu sormadan edemiyor. Kaldı ki bu konu da daha önce de kaleme alıp bakanlığı uyarmıştım.
Benden söylemesi.