Adana ve Hatay…
Türkiye’de turfanda soğan denilince akla gelen iki güzide kentimiz.
Önce Adana’da başladı hasat, çok da iyiydi rekolte.
Dönüme 7 ila 8 ton rekolte elde edildi.
Çiftçi bu kadarını beklemiyordu. Şubat ayının son haftası ve nisan ayında etkili olan zirai dona rağmen ürün rekoltesi yüzleri güldürdü. Yani soğuk hava yaradı soğana.
Fiyatlar da iyiydi. 15 ila 20 TL seviyesindeydi.
Derken Hatay’da da başladı hasat. Ve ürün miktarı arttı.
Ardından fiyatlar başladı düşmeye…
Önce 10 liraya geriledi sonra 5 liraya kadar düştü.
Çiftçinin korktuğu başına geldi.
Sadece toplama maliyeti bile 3,5 TL olan soğanı 7-8 liradan vermek durumunda kalan üretici kara kara düşünmeye başladı.
Üreticiler 27 Nisan’da meydana inip basın açıklaması yapma kararı aldılar.
Bunu duyan Bakanlık yetkilileri hemen devreye girdi, 26 Nisan gecesi üretici temsilcilerine ulaşıp böyle bir eylem yapılmamasını istedi. Üreticilere sorunun 1-2 gün içinde çözüleceği sözünü verdi ama üzerinden 2 hafta geçti.
Soğan üreticisi baktı ki sorun çözülmüyor, çareyi 7 Mayıs’ta eylem yapmakta buldu.
Bakanlık yetkilileri eylem öncesi tekrar aradı üretici temsilcilerini ama onlar bu kez kararlı olduklarını söyleyip eylemi gerçekleştirdiler.
Yüzlerce soğan üreticisi traktörleriyle, ellerinde pankartlarla eylem yaptı, sesini duyurmaya çalıştı. “Bize üretmeyin diyorsanız biz de bu işi bırakalım.” diye seslendiler yetkililere.
Peki ne oldu da soğan bu kadar değersizleşti, fiyatları düşüren sebep neydi? Üretici bakanlıktan ne istedi?
Bu haftaki dosya başlığımız soğan olacak.
İlk önce hasat ile başlayalım. Adana’da üretici iyi başladı sezona ancak devamı hiç istediği gibi gitmedi.
ADANA’DA 250 BİN TON SOĞAN REKOLTESİ BEKLENİYOR
Türkiye’nin en önemli üretim merkezlerinden olan Adana’da mart ayının son haftası başladı soğan hasadı. Geçen yıl sıcak havalar rekolteyi düşürmüştü. Ancak bu yıl soğuk hava soğana yaradı. 36 bin dönüm alanda ekilen soğandan 250 bin ton rekolte bekleniyor.
Hasada ilişkin bilgileri ise Yüreğir Ziraat Odası Başkanı Mehmet Akın Doğan paylaştı:
“Erkenci soğanlar 3 boyuta ayrılıyor ve kilogram fiyatı 18-20 lira arasında. Depolarda yaklaşık 50 bin ton kışlık soğan halen var. O soğanların kilogram fiyatı da 12-14 lira arasında değişiyor. Bu yıl Adana’da geçen yıla oranla soğan ekimimiz fazla. Havaların sert ve soğuk geçmesi soğan için iyi oldu.”
Mehmet Akın Doğan’ın açıklamasında dikkat çeken bir detay daha var. O da ithal soğanlar:
“Adana’da soğan hasadı başladı ancak Mısır’dan taze, Özbekistan’dan kuru soğan ülkemize girmekte. Eğer bu soğanlar ülkemize girmeye devam ederse çiftçimiz para kazanamayacak.
Soğan dışında hangi ürün hasada başlamışsa o ürün ülkemize girmesin.”
Yüreğir Ziraat Odası Başkanı Mehmet Akın Doğan, soğan rekoltesinin fazla olduğunu, önümüzdeki günlerde ihracat izninin verilmesini beklediklerini, ardından da yurt dışına ihraç edilebileceğini de sözlerine ekledi. Peki üretici ne düşüyordu?
SOĞANDAN YÜZÜMÜZÜN GÜLMESİNİ UMUYORUZ
Soğan üreticisi Mehmet Kayalı, “Fiyat yüzümüzü güldürüyor. Dönüme de güzel verim alıyoruz. İnşallah yurt dışından soğan girmez, bu fiyatlara soğanı satarız. Patates de üretiyoruz, patatesi don vurdu ve ondan zarar ettik. Soğandan yüzümüzün gülmesini umuyoruz.” diye konuştu.
Sanki soğan üreticisinin içine doğmuş gibi özellikle fiyatlara dikkat çekiyor ve bu fiyata satarsak diğer ürünlerdeki zararımızı karşılarız açıklamasında bulunuyorlar. Dilerseniz bir de Hatay’a geçelim.
SOĞAN HASADI BAŞLADI, FİYATLAR DÜŞÜŞE GEÇTİ
Turfanda soğan üretiminin önemli merkezlerinden biri de Hatay… Kent genelinde 30 bin dekardan fazla alanda üretim yapılıyor.
Tıpkı Adana’da olduğu gibi Hatay’da da kuraklığa ve zirai dona rağmen rekolte çok iyi.
Bu üreticiyi mutlu etti ama gelin görün ki fiyatlar üzdü.
Tarlada önce 8 TL’ye ardından 5 TL’ye kadar geriledi soğan. Toplama maliyeti 3,5 lira olan soğanın bir dönüme maliyeti 30 bin lira.
Üreticide böyle ama marketlerde durum çok farklı. 20 – 30 liradan aşağı bir kilo soğan almak mümkün değil.
İşte tam da bu noktada üretici çileden çıktı. Sorgulamaya başladı, kendisinden düşük fiyata alınan soğan neden 2-3 kat zamlı satılıyor!
Kısa adı SODER olan Soğan Üreticileri ve Tedarikçileri Derneği harekete geçti.
İLK AÇIKLAMA 27 NİSAN’DA YAPILACAKTI
Turfanda soğan üretiminin yapıldığı Hatay ve Adana’da üreticiler seslerini duyurmak amacıyla Soğan Üreticileri ve Tedarikçileri Derneği öncülüğünde 27 Nisan Pazar günü Hatay Reyhanlı’da kitlesel basın açıklaması yapmaya karar verdi.
Yapılan duyuruda basın açıklamasına Soğan Üreticileri ve Tedarikçileri Derneği Başkanı Reşit Kaya, Reyhanlı Ticaret Odası başkanı Necmeddin Zaroğlu, Adana Yüreğir Ziraat Odası Başkanı Mehmet Akın Doğan, Reyhanlı Ziraat Odası Başkanı Şemseddin Cünedioğlu ve üreticilerin, tedarikçilerin, çalışan işçilerin katılacağı ifade edildi.
Bu kararın kamuoyuyla paylaşılmasının ardından Tarım ve Orman Bakanlığı ile Ticaret Bakanlığı yetkilileri devreye girdi, 26 Nisan gecesi dernek yöneticilerinden böyle bir kitlesel eylem yapmamaları istendi, soğan ile ilgili sorunları 29 Nisan Salı gününe kadar çözeceklerine dair söz verildi. Soğan Üreticileri ve Tedarikçileri Derneği, bunun üzerine ikinci bir duyuru ile iki bakanlığın sorunu çözmek için söz verdiğini ve bu nedenle eyleme gerek kalmadığını bildirdi.
Dernek Başkanı Reşit Kaya: “Soğan Üreticileri ve Tedarikçileri Derneği (SODER) yöneticileri çiftçilerimizden gelen yoğun şikayet ve sıkıntılardan dolayı 26 Nisan’da bir toplantı gerçekleştirmiş, piyasadaki tıkanıklığı ve sorunları aşabilmek ve devlet büyüklerimize sesimizi duyurmak amacıyla 27.04.2025 tarihinde saat 13.00’da basın açıklaması yapma kararı almış ve bu kararı sosyal medya aracılığıyla tüm paydaşlarımıza, çiftçilerimize ve basın mensuplarını davet etmek suretiyle yayınlanmıştır.
Ancak bu konuya Ticaret ve Tarım Bakanlarımız da vakıf olmuş, sorunlarımızın tamamını dinlemiş, Tarım ve Ticaret Bakanlığımızın ortak kararı ile sorunlarımızın bu hafta içinde çözülme sözünü vermişlerdir.
Bu nedenle basın açıklamasını gerektiren bir durum kalmamıştır.” ifadelerini kullandı.
Yapılan bu görüşme tarafları ikna etmiş ve beklenti içine sokmuştu. Üreticiler bir umutla hasada devam etti, bir yandan da ilgili bakanlıklardan gelecek haberi beklemeye başladılar.
Bir gün geçti, iki gün geçti üç beş derken beklenen açıklama bir türlü gelmedi. Ve soğan fiyatı iyice dibi gördü. Üretici bu kez kararlıydı eylemi yapmaya…
BAKANLIK YETKİLİLERİ SÖZÜNDE DURMADI, TELEFONA BİLE ÇIKMADILAR
İki bakanlıkla yapılan görüşmeler umutlandırmıştı üreticiyi ama kendilerine verilen sözler tutulmadı. Hayal kırıklığı yaşadı soğan üreticisi.
Üreticiler, tedarikçiler Tarım ve Orman Bakanlığı ile Ticaret Bakanlığı yetkililerini defalarca aradı ama telefonlarına bakılmadı bile.
Onlar da seslerini duyurmak amacıyla bu kez 7 Mayıs Çarşamba günü saat 14.00’te Reyhanlı’da kitlesel basın açıklaması yapmaya karar verdi. Duyuru kamuoyuyla paylaşılır paylaşılmaz yetkililer yine aradı bu eylemin yapılmaması için ama bu kez üreticiler oralı bile olmadı.
7 Mayıs günü yüzlerce çiftçi ellerinde pankartlarla geldi Reyhanlı ilçesinde eylemin yapılacağı alana. “Tarla boşta, çiftçi borçta kalmasın! Fazlasını değil hakkını ver!” yazılı pankartlar taşıyan çiftçiler adına açıklama yapan SODER Yönetim Kurulu Başkanı Reşit Kaya, “Hükümetimiz bize ‘Üretmeyin’ demiş, biz bunu 7 senede zor öğrendik. Hükümetimiz bize bunu direkt söyleyebilirdi.” dedi. Enflasyonun yükü soğan üreticisinin sırtına yükleniyor, depolarımız basılıyor diyen Reşit Kaya, “Bizi terörist ilan ediyorsunuz biz sadece üreticiyiz.” ifadelerini kullandı.
İKTİDAR ÜRETİCİYE VERDİĞİ HİÇBİR SÖZÜ TUTMUYOR
CHP Tarım ve Orman Politikalarından Sorumlu Genel Başkan Yardımcısı Erhan Adem de sürece ilişkin yazılı bir açıklama yaptı:
“Soğan üreticilerinin isyanı, AKP iktidarının yıllardır süregelen tarım politikalarının çöküşünü bir kez daha gözler önüne sermiştir. Üretici, alın terinin karşılığını alamıyor, maliyetinin altında fiyatlarla boğuşuyor, ithalatla eziliyor. Geçtiğimiz haftalarda sesini duyurmak için eylem kararı alan üreticilere, Tarım ve Orman Bakanlığı ile Ticaret Bakanlığı tarafından ‘Gereğini yapacağız’ diyerek müdahale edilmiş ancak bu sözler, alışıldık şekilde, yine tutulmamıştı. Bu tavır, iktidarın üreticiye verdiği hiçbir sözü tutmadığını, çiftçiye olan ilgisinin sadece günü kurtarmakla sınırlı olduğunu bir kez daha ortaya koymuştur.” ifadesini kullandı.
PEKİ SOĞAN ÜRETİCİSİ NE İSTİYORDU?
Üreticinin birinci önceliği maliyetler. Dönüme 30-35 bin lira masraf yapan çiftçi ne yazık ki sattığı soğanlardan bunun karşılığını alamıyor. O yüzden maliyetlerin mutlaka düşürülmesini istiyor.
Önemli maliyet unsurları arasında mazot, gübre ve ilaçlar var. Çiftçi bu konuda destek bekliyor.
Bir diğer önemli başlık da Mısır ve Özbekistan’dan ithal edilen soğanlar. Tam da hasat zamanı yapılan bu ithalat üreticiyi mağdur ediyor. İthalatın aksine üretici ihracata ton başında destek talep etti.
SON SÖZ
Gelelim sonuca… Bana sorarsanız soğanda yaşanan bu tablo kısa vadede çözülecek gibi durmuyor. Çünkü ilerleyen günlerde Amasya’da da hasat başlayacak, Ankara, Çorum, Tokat, Eskişehir ve Bursa’da da… Ve ürün arttıkça fiyatlar daha da düşecek. Bir de iddia edildiği gibi Mısır ve Özbekistan’dan ithalat devam ederse yandı gülüm keten helva…
Ne diyelim soğan, gözleri yaşartsın ama fiyatıyla üreticisini ağlatmasın!
Hazırlayan Gazeteci Taner Öztürk