Kimi açık sever kimi demli…
Kimi şekerli içer kimi şekersiz…
Kimi bir bardakla yetinirken kimi demlikleri bitirir…
En koyu sohbetlerde, kederde mutlulukta hep o vardır.
Buz gibi soğuk havayı iliklerinize kadar hissettiğiniz anda bir yudum içersiniz, içinizi ısıtır
3 harfle yazılır ama bırakın Türkiye’yi dünyada bilmeyen yoktur.
ÇAY…
Ülkemizde sadece Karadeniz bölgesinde yetiştirilen en nadide üründür.
Çoktur zahmeti, Rize’nin engebeli arazilerinden tutunda Trabzon’un en yüksek tepelerine kadar birçok noktada üretilir.
Budaması, gübresi, bakımı en güzel Karadeniz türküleriyle yapılır.
Hele de hasat zamanı geldi mi daha güneş doğmadan gidilir çaylıklara…
Mayıs ayı itibariyle yaş çay hasadı başladı. Bir yanda çay toplayan üretici diğer yanda kulağını bakanlıktan gelecek alım fiyatına çevirmişti. Ve beklenen o açıklama geldi.
Tarım ve Orman Bakanlığı 2024 yılı yaş çay alım fiyatını kilogram başına 17 lira, destekleme bedelini ise 2 lira olmak üzere 2024 yılı yaş çay bedelini 19 lira olarak açıkladı.
Tabiri caizse çay makasları üreticinin elinde kaldı. Hayal kırıklığı yaşadı çay üreticisi. Çünkü beklenti en az 25 liraydı. Maliyet neredeyse 20 lirayı bulmuştu, hiç mi kazanmayacaklardı?
Bu yazıda hem ülkemizdeki çay üretimi ve tüketimini hem de 2024 yılı maliyetleri ve sektörün açıklanan alım fiyatına yapmış olduğu yorumları paylaşacağım…
YAŞ ÇAY ALIM FİYATI BELİRLENDİ
Tarım ve Orman Bakanlığı, 2024 yılı yaş çay alım fiyatının kilogram başına 17 lira, üreticilere verilen destekleme bedelinin ise 2 lira olarak belirlendiğini, böylece 2024 yılı yaş çay bedeli olarak üreticilerin eline kilogram başına 19 lira geçeceğini açıkladı.
Bakanlığın sosyal medya hesabından, “Böylece 2024 yılı yaş çay bedeli olarak üreticilerimizin eline kilogram başına 19 lira geçecektir. Hayırlı olsun.” Paylaşımı yapıldı.
ALIM FİYATI ÇAY ÜRETİCİSİNİN BEKLENTİSİNİ KARŞILAMADI!
Rize başta olmak üzere Artvin, Trabzon ve Giresun illerinde 210 bin çay üreticisinin temel geçim kaynağı olan yaş çaya hükümetin verdiği fiyat hayal kırıklığı yarattı. Maliyetlerinin neredeyse 20 tl’yi bulduğunu belirten üreticiler sert çıktı.
GÜBRENİN TONU 15 BİN 500 LİRA
Rizeli çay üreticisi, “Çay üreticisi olarak geçen sene zaten çayın fiyatının beklentinin çok çok altında olduğunu gördük ve bu sene artan maliyetlerden dolayı çayın ziraat odasının açıkladığı fiyatta 17 lira bir maliyetimiz var. Bugün ben bir gübre aldım 15 bin 500 lira para ödedim bir tonuna bunun akaryakıt fiyatlarını koyarsak, enflasyonu da koyarsak, çayda şu an beklentimiz 20 ile 23 lira arası. Özel sektör bizi yıllardır mağdur ediyor devletin açıkladığının altında alıyor yine hüsrana uğradık” dedi.
KENDİ ÇAYIMIZI YEVMİYEYLE TOPLAMIŞ GİBİ OLUYORUZ
Çay üreticisi başka bir vatandaş ise “Çayın fiyatı 20 liradan aşağı olmaması lazım, bu kesim işine son vermeleri lazım. Kesiyoruz, çaylıklar bitti. Burada hep ezilen vatandaş biz olduk. Kendi çayımızı yevmiyeyle toplamış gibi oluyoruz ama bu 25 lira olursa memnun kalırız. Bizim çay 25 lira yapıp da kuru çayı 250- 300 lira yaptığı zaman yine vatandaştan gidiyor. Hiç Rizeli çaydan memnun olmamıştır, olmaz. Devlet şimdi bu konuda Rizeliyi hep mahcup etmiştir çaya istediğimiz değeri vermemiştir. Rizeli hiç memnun olmamıştır” dedi.
BAKAN YUMAKLI: ÇAY FİYATINA GÖSTERİLEN TEPKİLER SİYASİ
Yaş çay alım fiyatına tepkiler Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’ya da soruldu. Bakan Yumaklı, kilogram başına 17 lira, üreticilere verilen destekleme bedeli ise 2 lira olmak üzere 19 TL olarak belirlenen 2024 yılı yaş çay alım fiyatına gelen tepkilere ilişkin, “Çay fiyatları maliyetlere bakılarak yapılmıştır. Açıkçası beklentileri yüksek tutmayı tamamen siyasi bir şey olarak görüyorum” dedi.
Bakan Yumaklı, AK Parti Grup Toplantısı öncesi basın mensuplarının sorularını cevapladı. Bir gazetecinin çay üreticileri tarafından çay alım fiyatlarına tepki gösterildiğini belirtmesi üzerine Yumaklı, “Çay fiyatları maliyetlere bakılarak yapılmıştır. Açıkçası beklentileri yüksek tutmayı tamamen siyasi bir şey olarak görüyorum. Şu an için bizim açıkladığımız fiyatla ÇAYKUR’un müdahale ya da alım fiyatıyla maliyetlerin arasında anormal bir şey yok. Maliyetlere göre hazırlanmış, açıklanmış ve çalışılmış makul bir alım fiyatı var. Her sene olduğu gibi maliyetlere bakılır, buna göre fiyat açıklanır. Geçen yıllardan hiçbir farkı yok ama geçen yıllarda da bu beklentiler çok çok daha yükseklere çekilmişti” açıklamasında bulundu.
ÖZGÜR ÖZEL: 17 LİRALIK YAŞ ÇAY ALIM FİYATINI KABUL ETMİYORUZ
CHP, çay üreticilerinin sorunlarına dikkat çekmek amacıyla Rize’de Çay Mitingi düzenledi. Burada konuşan Özel, “17 liralık yaş çay alım fiyatını kabul etmiyoruz, reddediyoruz” dedi.
CHP’nin Rize Meydanı’nda yapmış olduğu bu Çay Mitingi 100 yıllık bir yürüyüşün geldiği bir noktadır. 100 yıldır buralarda çay tarımı yapılmaktadır diye CHP Genel Başkanı Özgür Özel; Türkiye çay tüketiminde 1. sıradayken, çay üretiminde 5. sıradadır. Çayda yerli tüketim yeterince vardır. Sadece çay ithalatını denetleyerek, sınırlandırarak, kaçak çaya engel olarak sizin sıkıntılarınız çözülebilir. Çare buradadır.
17 lira çay fiyatını açıklamaya utanıp tweet attırıyorlar. ‘2 lira da destekleme var’ diyor, seneye martta nisanda. Bugün gübre kaç para, nisanda kaç para olacak? O yüzden o 2 lira da bugünün 2 lirası değil ha. Bir sene sonrasının 2 lirası neredeyse. 17 lirayla geçim olur mu? 17 lirayla ev döner mi, geçinilir mi, borçlar ödenir mi, bu iş yapılır mı? Bu 17 liralık yaş çay alım fiyatını kabul etmiyoruz, reddediyoruz.” ifadelerini kullandı.
CHPLİ Ö. FETHİ GÜRER: YAŞ ÇAY ALIM FİYATI 25 TL OLARAK REVİZE EDİLMELİ
Yaş çay alım fiyatının 17 lira ve 2 lira destek şeklinde açıklandığını ve desteğin bir yıl sonra verileceği düşünüldüğünde enflasyon karşısında bu desteğin herhangi bir getirisinin olmayacağını belirten Gürer, “Fiyatı 17 lira olan yaş çaya verilen 2 lira destek, 1 yıl sonra alınacak bir destek olduğu için çay üreticisinin de bu konudaki tepkisi vardır. En düşük çay taban fiyatı 25 lira olmalıdır” diye belirtti.
ULUSAL ÇAY KONSEYİ ÜYELİĞİNDEN İSTİFA ETTİLER
Rize ve Artvin Ziraat Odası Başkanları, Tarım Bakanlığı’nın açıkladığı yaş çay fiyatına yönelik ortak bir basın açıklaması yaptı. Fındıklı Ziraat Odası Başkanı Mehmet Özsoy,“Tarım ve Orman Bakanlığı’nın resmi sayfasında 17 TL’lik bir fiyat açıklandı. Bu fiyatı kesinlikle kabul etmiyoruz ve Ulusal Çay Konseyi’nin üreticiyi temsil etmediğine inanarak topluca Ulusal Çay Konseyi’nden istifa ediyoruz. Ulusal Çay Konseyi bizim için, sanayicileri temsil ediyor bu saatten sonra. Üretici temsilcisi olarak Ulusal Çay Konseyinden istifa ederek ilk tepkimizi gösteriyoruz” dedi.
Oda başkanları adına açıklamayı yapan Fındıklı Ziraat Odası Başkanı Mehmet Özsoy şunları söyledi:
25 TL’LİK FİYATI TALEP EDİYORUZ
Bundan sonra ki süreçte bu fiyatın kesinlikle revize edilmesi ile ilgili çalışmalarımız olacak. Orman Bakanlığı’na Sayın Cumhurbaşkanımıza mesajlarımız olacak. Çünkü bu maliyet fiyatıdır. Çiftçimizin günün sonunda sattığı çaydan alacağı para 17 TL’dir. Eklenen 2 TL’lik destekleme yılın sonunda alınacak bir fiyattır ve bunun çay taban fiyatı ile alakası yoktur. Yüzde 69 enflasyonun olduğu bir ülkede, çiftçinin cebine yansıyan gerçek enflasyonun yüzde 125 olduğu bir ülkede, çay üreticisinin emeğine ekmeğine yüzde 54 zammı kesinlikle kabul etmiyoruz ve tekrar açıkladığımız 25 TL’lik fiyatı talep ediyoruz.”
ÇAY ÜRETİCİSİ AKP İL BAŞKANLIĞI ÖNÜNDE BİR ÇUVAL ÇAYI DÖKTÜ!
Rize’de yaş çay alım fiyatının 19 TL olarak açıklanmasına yönelik tepkiler sürüyor. Rizeli çay üreticisi Osman Delihasan, yanında getirdiği bir çuval çayı Rize AKP İl Başkanlığı önüne dökerek çay alım fiyatını protesto etti. Delihasan, “Çay fiyatını kabul etmiyorum. Çayımıza ve Rizemize yapılan yaş çay açıklama şeklini, yerini bir çay üreticisi olarak kabul etmiyorum. Cumhurbaşkanımızdan bu olayı düzeltmesini bekliyoruz” dedi.
ÇAY ALIM FİYATINA TABUTLU PROTESTO
Fındıklı Ziraat Odası öncülüğünde, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın 11 Mayıs’ta 19 lira olarak açıkladığı 2024 yaş çay alım fiyatı, Rize’nin Fındıklı ilçesinde ‘Büyük Çay Yürüyüşü’ ile protesto edildi. Yürüyüşe esnaf odası, bazı sivil toplum kuruluşu üyeleri ve çay üreticileri katıldı. “Çayda sömürüye son”, “Topla topla bitmeyi, çay da para etmeyi” sloganları atan kalabalık, içerisine yaş çayların konulduğu tabutu omuzlarda taşıdı. Fındıklı Merkez Camisi’ne taşınan tabutla cenaze töreni de düzenlendi.
792 BİN DEKAR ALANDA ÇAY ÜRETİLDİ
Tarımal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü tarafından 2023 yılı Çay Raporu hazırlandı. Raropa göre Türkiye’de 2018 yılında 781 bin da olan çay alanı 2022’de % 1,4 artarak 792 bin da olmuştur. Üretim sırasıyla Rize (%64,6), Trabzon (%22,6), Artvin (%10,5) ve Giresun (%1,6) illerinde gerçekleştirilmiştir (TÜİK, 2023). Bu raporda dünyada ve Türkiye’de çay üretiminin ekonomik yönleri, ithalat, ihracat, destek ve fiyat verileri incelenmiştir.
2023’TE DÜNYA ÇAY TÜKETİMİ 7,1 MİLYON TONA ÇIKTI
Dünya çay tüketimi 2012 yılında yaklaşık 5 milyon ton iken, 2023 yılında 7,1 milyon tona yükselmiştir. 2025 yılında ise 7,4 milyon ton olacağı öngörülmektedir (Statista, 2023).
Türkiye’de kişi başı yaş çay tüketimi son beş yılda ortalama 14-15 kg, kuru çay tüketimi ise 3,5–4,0 kg seviyelerindedir. Türkiye kişi başına çay tüketiminde dünya ülkeleri arasında birinci sıradadır (ÇAYKUR, 2023).
Doğu Karadeniz İhracatçılar Birliği (DKİB) verilerinden yapılan derlemeye göre çay, Rize’den geçen yıl 32 ülke, özerk ve serbest bölgeye satıldı. Kentten 2022’de 7 milyon 919 bin 692 dolar olarak kayıtlara geçen çay ihracatı, 2023 yılında yüzde 29 artışla 10 milyon 248 bin 886 dolara yükseldi.
EN ÇOK ÇAY BELÇİKA’YA SATILDI
Miktar olarak da 3 bin 134 ton olan çay dış satımı, 2023’te yüzde 5 artarak 3 bin 297 tona ulaştı. Çaya en çok talep Belçika, KKTC ve ABD’den geldi.Rize’den Belçika’ya Ocak-Aralık 2023’te 2 bin 21 ton çay ihraç edilerek 8 milyon 48 bin 28 dolar gelir sağlandı. Söz konusu ülkeye çay ihracatı, 1109 ton karşılığı 3 milyon 952 bin 923 dolar kazanılan 2022’ye göre miktarda yüzde 82, değerde yüzde 104 arttı. Belçika’yı 414 bin 46 dolarla KKTC, 327 bin 488 dolarla ABD takip etti.
Rize’den önceki yıldan farklı Polonya, Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Birleşik Krallık, Türkmenistan, Malezya, Beyaz Rusya, Çekya ve İsviçre’ye de çay satıldı.
Yazan: Taner Öztürk