Elma, dünyada ve Türkiye’de en fazla üretimi ve tüketimi yapılan meyvelerden biridir. TÜİK’in 2024 yılı verilerine göre, 2024 yılında Türkiye’de toplam 4.420.185 ton elma üretilmiştir. Başta Niğde, Isparta ve Amasya olmak üzere birçok ilimizde yoğun olarak üretimi yapılan elma, ülkemizi dünya elma üretiminde 4. sıraya taşımaktadır. Bu nedenle, entegre zararlı yönetiminin elma yetiştiriciliğinde uygulanması verim ve kalite kayıplarını en aza indirmede büyük önem taşımaktadır.

ENTEGRE ZARARLI YÖNETİMİ NEDİR?

Entegre zararlı yönetimi, tarımsal üretimde zararlı organizmalara karşı tüm teknik yöntemlerin uyumlu bir şekilde kullanılmasını amaçlayan bir zararlı yönetim sistemidir. Bu sistemin temel amacı , zararlıların yoğunluğunu ekonomik zarar eşiğinin altında tutmaya çalışmaktır. Entegre zararlı yönetiminde öncelik kimyasal mücadeleye değil, doğal dengenin korunmasına verilir. Kimyasal ilaçlar ise yalnızca son çare olarak ve kontrollü bir şekilde kullanılmaktadır.

ELMA BAHÇELERİNDE SIK GÖRÜLEN ZARARLILAR

Elma bahçelerinde, ağaçların sağlıklı gelişimi ve kaliteli meyve üretimi açısından birçok zararlı böcek önemli tehditler oluşturur. Bu zararlılar hem meyve hem de ağaç üzerinde doğrudan ve dolaylı zararlar yaparak verim kaybına yol açar.

ELMA İÇ KURDU (CYDİA POMONELLA)

Elma bahçelerinin ana zararlısıdır. Bu zararlı yılda 2–3 döl verebilir. Ergin kelebekler yumurtalarını meyve yüzeyine bırakır. Yumurtadan çıkan larvalar meyve içine girerek merkeze doğru ilerler ve beslenme sırasında pislikler bırakır. Bu durum meyvede çürüme, dökülme ve pazar değerinin kaybına yol açar. Mücadele edilmediğinde zararı %100’e kadar çıkabilmektedir.

ELMA PAMUKLUBİTİ (ERİOSOMA LANİGERUM)

Elma ağaçlarının gövde, dal ve kök boğazında mumsu iplikler altında kolonileri oluşturarak bitki özsuyunu emmek suretiyle zarar verir. Bu emme sırasında bitkiye toksik maddeler vermekte bu toksik maddelerin alınması sonucunda bitkide urlar ,şişkinlik ve çatlaklar meydana gelmaktedir. Ayrıca pamuksu salgılarla kaplı koloniler ağacı zayıflatır. Bu durum sürgünlerin gelişimini engeller, verimi düşürür ve fidanlarda kurumalara yol açabilir. Ağaçlar zayıf düşer

YAPRAKBİTLERİ (APHİS SPP.)

Genç yaprak, sürgün ve tomurcuklarda beslenerek bitkinin büyümesini ve fotosentezini olumsuz etkiler. Beslenmeleri sırasında tatlı bir salgı (balözü) bırakırlar, bu da fumajin mantarının gelişmesine ve yapraklarda kararmaya yol açar. Bazı türler yapraklarda galler (şişlikler) oluşturarak deformasyon yaratır ve ağacın genel sağlığını zayıflatır.En yaygın türleri şu şekildedir:

• Elma yeşil yaprakbiti (Aphis pomi Deg.)
• Elma gri yaprakbiti [Dysaphis plantaginea (Pass.)]
• Kırmızı galyaprakbiti [Dysaphis devecta (Walk.)]
• Elma-ot yaprakbiti [Rhopalosiphum insertum (Walker)]

YAPRAKBÜKENLER (ARCHİPS SPP.)

Yaprak ve sürgünlerle beslenen tırtıllardır. Bu zararlılar yaprakları ipeğimsi ipliklerle birbirine büker ve içine gizlenerek beslenir böylece yaprakların normal gelişimini engellerler. Genç sürgün ve tomurcuklarla da beslenerek ağaçta verim kaybına yol açarlar. En yaygın türleri şu şekildedir:

• Elma yaprakbükeni (Archips rosanus L.)
• Adi yaprakbükücüsü (A. xylosteanus L.)
• Akdiken (Alıç) yaprakbükeni (A. crataeganus (Hübner)

ELMA AĞKURDU (YPONOMEUTA MALİNELLUS)

Ağaçların yapraklarını yemek suretiyle zarar yaparlar. Ayrıca çiçek tomurcukları ve meyvelerde de zarar yapabilirler. Yaz aylarının başında ağaçlar yapraksız bırakılmasına neden olurlar.bu ağaçlar mayıs sonlarına doğru kızıl kahverengi renk alırlar.ayrıca gelecek yılın oluşacak olan meyve gözlerini engellerler.

YAPRAK GALERİGÜVELERİ

Yaprak galerigüvelerinin larvaları yaprağın parankima dokusunu yiyerek zarara sebep olurlar. Bu türler fidanlarda ve genç meyve ağaçlarında yapraklara galeri açmaktadırlar. Galeri şekilleri ise türlere göre farklılık göstermektedir. Ayrıca bu galeri şekilleri ise tür ayrımında kolaylık sağlamaktadır. Galeriler sonucunda yapraklar zamanından önce dökülür meyve verimi azalır ve kalitesi düşer.

• Elma yaprak oval galerigüvesi (Phyllonorycter gerasimowi)
• Elma yaprak galerigüvesi (Stigmella malella)
• Entegre Zararlı Yönetiminde Kullanılan Yöntemler

ZARARLILARLA MÜCADELE YÖNTEMLERİ

Elma bahçelerinde elma hastalıkları ve zararlıları ile mücadele 6’ya ayrılır. Her bir yöntemin bertarafı hastalık veya zararlının türüne, etkisine ve diğer etkenlere göre değişiklik gösterir.

KÜLTÜREL YÖNTEMLER

Kültürel önlem veya kültürel mücadele, tarımda zararlı, hastalık ve yabancı otların zararını azaltmak için kimyasal mücadele yöntemini azaltmak için zararlıların çoğalmasını engellemeyi amaçlayarak tarla ve bahçe bakımında yapılan uygulamalardır. Elma bahçelerinde ise:

• Yere düşen meyveler toplanmalı ve imha edilmelidir.
• Bahçede yabancı ot kontrolü yapılmalıdır.
• Uygun aralıklarla dikim yapılarak hava olaşımı sağlanmalıdır.

BİYOLOJİK MÜCADELE

Biyolojik mücadele, tarımda zararlı organizmalarla savaşmak için onların doğal düşmanlarını (yararlı böcek) kullanma yöntemidir.
◦ Trichogramma gibi parazitoitler, elma iç kurdu yumurtalarını parazitleyerek zararlıyı baskılar.
◦ Uğurböcekleri, örümcekler ve yırtıcı akarlar afit ve kırmızı örümcekleri doğal yolla azaltır.
◦ Yararlı mantar ve bakteriler, hastalıklara karşı biyolojik ajan olarak kullanılabilir.

MEKANİK VE FİZİKSEL YÖNTEMLER

Mekanik ve fiziksel mücadele, zararlı organizmaları elle, alet ve makinelerle uzaklaştırma veya ısı, ışık, tuzak gibi fiziksel etkenlerle yok etme yöntemidir.

• Zararlı yoğunluğu fazla olan dallar elle temizlenebilir.
• Yapışkan tuzaklar ve feromon tuzakları zararlı takibi ve kontrolü için kullanılabilir.
• Güneş yanıklarına karşı kireçle ağaç gövdeleri badana yapılabilir.

BİYOTEKNİK MÜCADELE

Biyoteknik mücadele, zararlıların davranışlarını feromon, kairomon, cezbedici veya caydırıcı kimyasal maddeler ve özel tuzak sistemleri kullanarak kontrol altına alma yöntemidir.

• Feromon Tuzakları
• Çiftleşmeyi Engelleme (Mating Disruption)
• Cezbedici + Öldürücü Sistemler
• Renk Tuzakları

KİMYASAL MÜCADELE

Kimyasal mücadele, zararlı organizmaları yok etmek veya zararlarını azaltmak için insektisit ve akarisit, gibi tarım ilaçlarının kullanılmasıdır. Tarımsal mücadele yöntemleri içinde en hızlı etki gösterenidir

• Zararlı ekonomik zarar eşiğini aştığında uygun etken madde seçilmelidir.
• Aynı etken maddeye direnç gelişmemesi için rotasyon uygulanmalıdır.
• İlaçlama, hasat öncesi bekleme sürelerine dikkat edilerek yapılmalıdır.
• İlaçlar doğru dozda doğru zamanda uygulanmalıdır.

Sonuç olarak Elma bahçelerinde entegre zararlı yönetimi, verim ve kalite kaybını en aza indirirken çevre ve insan sağlığını koruyan modern bir yaklaşımdır. Kültürel, biyolojik, mekanik-fiziksel, biyoteknik ve kimyasal yöntemlerin uyumlu kullanımıyla sürdürülebilir elma üretimi mümkündür.

Ziraat Mühendisi Cafer Aşar