Tarımsal Haberler: Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, Çorum’un Alaca Höyük antik şehrinde yer alan ve M.Ö. 13. yüzyılda inşa edilen Gölpınar Hitit Barajı’nın, Uluslararası Sulama ve Drenaj Komisyonu (ICID) tarafından Dünya Mirası Sulama Yapıları (WHIS) ödülüne layık görüldüğünü açıkladı.
Bu tarihi baraj, dünya çapında kabul edilen bu prestijli listeye Türkiye’den dâhil edilen ikinci eser oldu.
SULAMA VE DRENAJ KOMİSYONU NEDİR?
Bakan Yumaklı, merkezi Hindistan’ın başkenti Yeni Delhi’de bulunan ve 1950’de 11 ülke tarafından kurulan ICID’in, günümüzde 110 üyesiyle sulama, drenaj ve taşkın yönetimi alanında sürdürülebilir tarımsal su yönetimini teşvik ettiğini belirtti. Türkiye, ICID’e 1960 yılında DSİ Genel Müdürlüğü çatısı altında Türk Milli Komitesi (TUCID) olarak kurumsal üye olmuştu. Komisyon, tarımsal suyun verimli kullanımını desteklemek ve bu alandaki yenilikçi çalışmaları dünya gündemine taşımak amacıyla çeşitli ödüller dağıtıyor.
2014’ten itibaren verilen Dünya Mirası Sulama Yapıları Ödülü, 100 yıldan daha eski, halen aktif olan sulama yapılarının uluslararası alanda tanınmasını hedefliyor. Yumaklı, Türkiye’nin Gölpınar Hitit Barajı ile bu kategoride 2024 yılında adaylık başvurusu yaptığını belirtti.
3324 YILLIK BARAJ: ANADOLU’NUN SU MÜHENDİSLİĞİ HARİKASI
Gölpınar Hitit Barajı’nın hikâyesi büyüleyici. Hititler tarafından inşa edilen bu yapı, toplanan suyu 1,3 kilometre uzaklıktaki Alaca Höyük antik şehrine cazibeyle taşıyordu. Bugün barajın sadece bir gölet gibi görünmesine rağmen, savakları, su dinlendirme havuzu ve kil sıvalarıyla dönemin ileri mühendislik örneklerinden biri olduğu düşünülüyor. Barajın su seviyesini kontrol eden bölümü ise başlı başına bir başyapıt olarak kabul ediliyor.
Yumaklı, ICID’in Avustralya’nın Sidney kentinde düzenlenen 75. Uluslararası Yönetim Kurulu Toplantısı’nda, Türkiye adına yapılan bu başvurunun Dünya Mirası Sulama Yapıları Listesi’ne alınmasının onaylandığını belirtti. “Bu ödül, Anadolu topraklarının suyla buluşturulmasındaki binlerce yıllık mirasımızın takdir edilmesidir.” diyen Bakan Yumaklı, sözlerini şu şekilde sürdürdü:
“Ülkemizin tarihi su yapılarının korunarak dünya sahnesine taşınması büyük bir mutluluk kaynağıdır. Geçtiğimiz yıl Van’daki 2800 yıllık Şamran Kanalı’nın listeye girmesiyle başlayan bu başarı, Gölpınar Barajı ile devam etti. Böylece Türkiye’den bu listeye giren eser sayısı ikiye çıktı. Gelecekte diğer tarihi su yapılarımızı da listeye kazandırmak için çalışmalarımıza kararlılıkla devam edeceğiz.”
TARİHİ MİRASI GELECEĞE TAŞIMAK
Bakan Yumaklı, Türkiye’nin su stresi yaşayan bir ülke olduğunu vurgularken, su kaynaklarının daha verimli ve sürdürülebilir şekilde yönetilmesine dair eylem planlarının titizlikle uygulandığını belirtti. Bunun bir parçası olarak, geçmişten miras alınan tarihi su yapılarının korunup gelecek nesillere aktarılmasına büyük önem verdiklerini ifade etti:
GÖLPINAR HİTİT BARAJI’NIN YENİDEN DOĞUŞU
1997 yılında Prof. Dr. Aykut Çınaroğlu liderliğinde yeniden kazı çalışmalarına başlanan Alaca Höyük’te, Hititler’in su yönetimi konusundaki ileri görüşlülüğünü kanıtlayan Gölpınar Barajı gün yüzüne çıkarıldı. Baraj, 2002-2007 yılları arasında DSİ Genel Müdürlüğü tarafından Kültür ve Turizm Bakanlığı, Türk Tarih Kurumu, Anadolu Üniversitesi ve yerel kurumlarla koordineli şekilde rehabilite edildi.
2015 yılında başlatılan bir arkeopark projesi kapsamında, barajın çevresindeki 277 dönümlük arazi kamulaştırılarak turizme kazandırıldı. 2018 yılında tamamlanan proje sayesinde, baraj hem bir rekreasyon alanı hem de turistik bir cazibe merkezi olarak işlev görmeye başladı. Günümüzde, Alaca Höyük çiftçileri tarafından sulama amacıyla kullanılan baraj, geçmişten gelen mühendislik bilgeliğinin hala etkili olduğunu gösteriyor.
HİTİTLERİN SU MEDENİYETİ VE ALACA HÖYÜK’ÜN ÖNEMİ
Hititlerin başkenti Hattuşa’nın 34 kilometre kuzeyinde bulunan Alaca Höyük, Anadolu’da su kültürünün ve tarımsal sulamanın merkezlerinden biri olarak kabul ediliyor. Bu antik şehir, tarihi su yönetimi anlayışını günümüze taşıyan bir açık hava laboratuvarı niteliğinde. Bölge, Hititlerin son döneminde yaşanan kuraklıkla mücadele için inşa edilen barajın stratejik önemini halen koruyor.
GELECEĞE UMUTLA BAKIŞ
Türkiye’nin kadim topraklarında yer alan bu eserler, sadece geçmişin bir hatırlatıcısı değil, aynı zamanda geleceğin su yönetimi stratejilerine ilham kaynağı. Gölpınar Hitit Barajı’nın kazandığı WHIS ödülü, uluslararası alanda Türkiye’nin tarihi su mirasına yönelik farkındalığı artırıyor ve bu alandaki çalışmaların önemini bir kez daha vurguluyor.