Keçiboynuzu Latince adı Ceratonia siliqua MÖ. 4000-5000 yıllarından beri insanlar tarafından bilinen ve günümüze kadar ulaşmış olan bitkilerden biridir. Türkiye’ de harup ve harnup gibi isimlerle de adlandırılmakta olan keçiboynuzu zengin bir besin kaynağı olması bakımından da önemlidir.
Ağaç veya çalı formunda, Akdeniz iklimin görüldüğü yerlerde yetişen baklagiller familyasına ait bir bitki olan keçiboynuzu, harnup nedir sorusuna kısaca bir cevap olarak verilebilir. Keçiboynuzu çeşitleri dişi, hermafrodit ve erkek olarak ayrılmaktadırlar.
Keçiboynuzu ağacının özellikleri dikkate alınarak bahçeler kurulmalıdır. Her bitkide olduğu gibi keçiboynuzu yetiştiriciliği konusunda da analizlerin yapılması ve seçilen yerin uygunluk durumuna bakılması gereklidir.
KEÇİBOYNUZU (HARNUP) NEDİR?
Ceratonia siliqua yani keçiboynuzu (harnup) nedir, Akdeniz iklimin yaşandığı yerlerde yetişmekte olan maki formunda baklagil familyasına ait bir bitkidir. Halk arasında harnup da denilen bu bitki besin değerlerinin yüksek olması bakımından sağlığa çok faydalıdır.
Harnup nedir, besin olarak kullanılmasının yanı sıra boya, tekstil, ilaç gibi birçok kullanım alanı olan bir bitkidir.
KEÇİBOYNUZU ÖZELLİKLERİ NELERDİR?
Keçiboynuzu özellikleri nelerdir, 12-15 metre kadar boylanabilen, çok eşeyli ve tozlaşmanın genellikle rüzgarla olduğu bir bitkidir. Geniş yapraklı, daima yeşil ve çalı formunda olması keçiboynuzu ağacının özellikleri arasında sıralanabilir. Kuraklığa dayanıklıdır. Önce yeşil daha sonra kahverengiye dönen meyveleri vardır.
Keçiboynuzu çeşitleri olarak Türkiye’de yetiştirilen genellikle iki çeşit vardır. Sarı keçiboynuzu ve siyah keçiboynuzu, siyah keçiboynuzunda pekmez, çikolata, krem, un gibi ürünler elde edilirken sarı keçiboynuzu daha çok toz haline getirilmiş ve kurutulmuş halde tüketilir.
KEÇİBOYNUZUNUN KULLANIM ALANLARI
Keçiboynuzu kullanım alanları; ilaç, kozmetik, tekstil gibi endüstride geniş bir kullanım alanına sahiptir. Meyveleri gıda alanında keçiboynuzu pekmezi yapımında kullanılır. Hayvanların yem ihtiyacını karşılamada keçiboynuzunun kullanım alanları arasındadır. İlaç olarak diyabet hastalarında kan şekerinin düzenlenmesi amacıyla kullanılır.
Toprak erozyonunu önlemesi, keçiboynuzu ağacının özellikleri arasında daima yeşil olması gibi özellikleriyle peyzaj alanında da kullanılmaktadır. Rüzgarla tozlaşan bir bitki olması sebebiyle de arıcılıkta önemlidir.
KEÇİBOYNUZU FAYDALARI NELERDİR?
Keçiboynuzu faydaları nelerdir, keçiboynuzu insan sağlığı açısından çok faydalıdır. Kan şekerini dengeler, öksürüğe karşı etkilidir, vücudu toksinlerden arındırarak hastalıklardan korumayı sağlar. Düzenli kullanımlarda kalp hastalıklarına yakalanma riskini azaltmaktadır.
Kabızlığı önleyici etkisi vardır. Kısacası keçiboynuzunun daha sayabileceğimiz birçok faydası bulunmaktadır. Fakat yine de her yiyecekte olduğu gibi aşırı tüketimlerden kaçınılmalıdır.
KEÇİBOYNUZU EKOLOJİK İSTEKLERİ
Keçiboynuzu yetiştiriciliği konusunda keçiboynuzu ekolojik istekleri nelerdir bunlara bakalım. Keçiboynuzu Akdeniz iklimin görüldüğü aşırı sıcak ve aşırı soğuk olmayan yerlerde yayılış göstermektedir. Ortalama olarak yıllık 20°C sıcaklığın altına düşmeyen yerlerde yetişebilmektedir. Ülkemizde 800-1000 metre rakımlarına kadar yetiştiği gözlemlenmiştir.
Ortalama 500-600 mm yıllık yağış miktarı olan alanlar bitkinin su ihtiyacını karşılamak için yeterlidir. Toprak isteği olarak hafif bünyeli, asit seviyesi düşük topraklar uygun yetişme ortamı oluşturmaktadır. Mineralce zengin toprakları sevmez. Keçiboynuzu çeşitleri, yüksek kireçli substratları ve tuzluluğu tolere edebilmektedir. Akdeniz iklimine sahip bölgelerde gördüğümüz kırmızı topraklar bitki için en uygun toprak tipidir.
KEÇİBOYNUZU HANGİ BÖLGELERDE YETİŞİR?
Keçiboynuzu hangi bölgelerde yetişir, keçiboynuzu dünyada Akdeniz ikliminin görüldüğü yerlerde, Avusturalya, Amerika Birleşik Devletleri’nde doğal bir yayılış göstermektedir. En çok üretimini yapan ülkeler Fas, Portekiz, İtalya gibi ülkelerdir.
Peki, Türkiye’de keçiboynuzu fidanı yetiştiriciliği nerelerde yapılır, keçiboynuzu nerede yetişir dersek; Antalya, İzmir, Mersin, Muğla illerini Türkiye’de keçiboynuzu üretimi yapılan iller olarak örnek gösterebiliriz.
KEÇİBOYNUZUNUN ÖNEMİ
Ceratonia siliqua yani keçiboynuzu üretimi gün geçtikçe artmaktadır. Keçiboynuzu mineral özellikleri açısından zengin bir içeriğe sahiptir. D, B3, B2, B, C, A vitaminlerini de oldukça fazla içermektedir. Keçiboynuzu 100 gram meyvesinde 13 gram protein, 54 gram karbonhidrat ve 23 gram yağ olmak üzre toplam 470 kcal bulunmaktadır. Çekirdeğindeki karbonhidrat oranı ise %45’tir yağ ve protein oranı da sırasıyla %6 ve %3’tür.
Ülkemizde keçiboynuzu yetiştiriciliği yapılırken herhangi bir kimyasal ilaç uygulaması yapılmadan keçiboynuzu yetiştirilebilmektedir. Harnup nedir, besin olarak kullanılmasının yanı sıra boya, tekstil, ilaç gibi birçok kullanım alanı olan bir bitkidir demiştik. Keçiboynuzu üretiminin ve yayılmasının gün geçtikçe artması, bahsettiğimiz alanlarda ülkemizde yapılacak çalışmalarla keçiboynuzunun ekonomiye katkısı ve keçiboynuzunun önemi artacaktır.
ÜLKEMİZDE KEÇİBOYNUZUNUN DOĞAL YAYILIŞI
Ülkemizde keçiboynuzunun doğal yayılışı İzmir- Karaburun yarımadasından başlar ve Akdeniz ve Ege kıyı şeridini izleyerek Hatay- Suriye sınırına kadar ulaşır. Bu merkezler arasında denize paralel olarak 1-2 km.’lik şerit halinde yayılmaktadır. Bazı bölgelerde iç kesimlere doğru yayılış artabilmektedir.
ÜLKEMİZİN KEÇİBOYNUZU ÜRETİMİNDE AVANTAJI
Ülkemizin keçi boynuzu üretimindeki avantajı, ülkemiz sınırları içerisinde Akdeniz ikliminin görülüyor olmasıdır. Akdeniz bölgesinde yetiştiricilik yapılabilecek geniş alanlar vardır. Toprak özelliklerinin uygun olduğu yerlerde keçiboynuzu bahçeleri kurarak dış ticaretteki payı artırabiliriz.
TÜRKİYE’DE KEÇİBOYNUZU YETİŞTİRİCİLİĞİNİN EKONOMİK DURUMU
Türkiye’de keçiboynuzu yetiştiriciliğinin ekonomik durumu nedir diye bakacak olursak her geçen gün keçiboynuzu üretimine talebin arttığını ve üretimlerin ivme kazandığını görürüz. Keçiboynuzu ihracat ve ithalat verileri de göz önüne alındığında 2015 yılından bu yana her yıl keçiboynuzu üretim alanı ve üretim miktarının arttığı görülmektedir.
Keçiboynuzu üretimi 2015 yılında 5.244 dekar alandan 2019 yılı sonunda 7.652 dekara çıkmıştır. Üretimden elde edilen keçiboynuzu da 2015 yılında 12.851 ton ve 2019 yılında 16.256 tondur. Üretimin büyük bir çoğunluğu doğal yollarla karşılanmaktadır. Güney Kore, İsrail, İran ve Suudi Arabistan en çok ihracat yaptığımız ülkelerdir.
Yazan: Ziraat Mühendisi Aslı Nur Kasa