Türkiye uzun süredir kırmızı et üretiminde ciddi bir sorun yaşıyor. Hayvan varlığı artırılamadığı gibi, üretim maliyetleri de düşürülemedi. Sonuçta yurt içinde üretilen et, tüketiciye pahalı gelmeye devam ediyor.

Bu tabloyu değiştirmek amacıyla 2010 yılından bu yana uygulanan ithalat politikaları ise sorunu çözmek bir yana, kalıcı hâle getirdi. Bugüne kadar 7,6 milyon büyükbaş, 3,2 milyon küçükbaş hayvan ve 470 bin ton et ithalatı için toplam 13,4 milyar dolar ödendi. Buna rağmen kırmızı et üretiminde sürdürülebilir bir denge sağlanabilmiş değil. Açık konuşmak gerekirse, bu sorun kısa vadede çözülecek gibi de durmuyor.

Ancak kırmızı ette yaşanan bu çıkmaz, zorunlu olarak başka bir ürünün önünü açtı: Tavuk eti.

Türkiye’de tavuk eti üretiminin yakın geçmişine baktığımızda, son 15 yılda yüzde 91’lik bir artış görüyoruz. Aynı dönemde ülke nüfusu ise yalnızca yüzde 16 arttı. Bu bile başlı başına önemli bir gösterge.

Daha çarpıcı olan ise son iki yıl. Tavuk eti üretimindeki artış hızının son iki yılda yüzde 19’a ulaşması bekleniyor. Açıklanan resmi veriler, bu yılın Ocak–Ekim döneminde üretimin geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 12,3 arttığını gösteriyor. Kasım ve Aralık aylarında üretimi geçen yılla aynı kabul etsek bile, yıl sonunda 250 bin tonun üzerinde ek üretim ortaya çıkıyor.

Kısacası, kırmızı et ve canlı hayvan ithalatının başladığı dönem, tavuk eti üretimine yaradı desek yanlış olmaz. Ancak burada küçük ama önemli bir parantez açmak gerekiyor. Tavuk eti üretimi 2022 yılında 2,4 milyon ton iken, 2023’te 2,3 milyon tona geriledi.

İşte tam bu noktada, hayvancılık politikalarını sıkça eleştirdiğim Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı’nın hakkını teslim etmem gerekir. Başta söylediğim gibi, şartlar bunu zorunlu kılmış olsa da izlenen yol doğrudur. Ve doğruya doğru demek gerekir.

Peki üretim arttı da ne oldu? Daha fazla tavuk eti mi tükettik, yoksa artış daha çok ihracata mı gitti? Gelin, üretimdeki artışın tüketime yansımasına birlikte bakalım.

2010 yılında kişi başına tavuk eti tüketimi 17,7 kilo iken, yüzde 53 artışla 2025 yılında 27 kiloya çıkması bekleniyor. Bu 15 yıllık dönemde kişi başına tüketimdeki 9,3 kiloluk artışın 4,7 kilosu, Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı döneminde gerçekleşti.

Yani Bakan Yumaklı dönemindeki iki yıllık artış, kendisinden önceki 13 yılın toplamından fazla.

Bu noktada bana kızanlar olabilir: “Bakan Yumaklı’yı mı övüyorsun?” diye soranlar çıkabilir.

Yazılarımı düzenli okuyanlar bilir; ben kimsenin avukatı değilim. Ama herkesin de hakkını teslim ederim. Bu çerçevede bakıldığında, Bakan Yumaklı tavuk eti üretimi ve tüketimi konusunda başarılıdır.

Peki bu yeterli mi? Asıl soru burada.

Dünyada kişi başına tavuk eti tüketimi ortalama 17,4 kilo. Avrupa’da ise bu rakam 27,3 kilo. Yani dünya ortalamasının üzerindeyiz, Avrupa ile neredeyse aynı seviyedeyiz. Ancak mesele sadece tüketim değil. Türkiye’nin hem iç tüketimi hem de ihracatı birlikte düşünerek, tavuk eti üretimini 4–4,5 milyon ton seviyelerine taşıyacak bir yol haritasına ihtiyacı var.

Sayın Bakan Yumaklı’ya açık bir tavsiyem var: Tavukçulardan mucize beklemesin. Rekabeti artıracak, ölçek büyümesini teşvik edecek ve üretimi sürdürülebilir kılacak net bir yol haritası ortaya koysun. O zaman bugün mecburiyetten tüketilen tavuk eti, yarın keyifle tüketilen bir gıda haline gelir.

Benden söylemesi…