Domates (Solanum lycopersicum), patlıcangiller ailesinden, Güney ve Orta Amerika anavatanına ait olan, meyvesi yenebilen otsu bitki türüdür. Amerika 1893 yılında sebzelerle birlikte saklanıp yenildiğinden onu sebze sınıfına ait olduğunu söylemiştir ama gerçekte meyvedir.

Domatesin tarihine baktığımızda Bolivya ve Peru’da yabani sarı renkli bir domates türü bulunmuş bulunan bu tür Meksika’da yetiştirilmesiyle birlikte Kristof Kolomb’un Amerika’yı keşfinden sonra Avrupa’ya gemilerle gönderilmiştir. İtalyan halkı sarı renginden dolayı onu altın elma olarak adlandırmıştır.

Bu keşfin üzerinden çok geçmeden kırmızı türleri ortaya çıkmıştır. Ve ilk domates yetiştiriciliği Thomas Jefferson tarafından Amerika’da gerçekleşmiştir. 2012 dünya geneli domates üretimi verilerine baktığımızda ülkemiz %7 üretim ile 4. Sırada yer almaktadır.

Ülkemiz üretim de oldukça iyi olsa da üretimi sınırlandıran verim de kayıplara yol açan birçok hastalık ve zararlı ile mücadele içindedir. Bu yazımızda domateste bakteriyel benek hastalığı (Pseudomonas syringae pv. tomato) olan üretimimizi olumsuz etkileyen bu hastalık faktörünü ele alınacaktır.

DOMATESTE BAKTERİYEL BENEK HASTALIĞI NEDİR?

Domateste ve konukçusu olduğu bitkilerde bakteriyel hastalık etmeni pseudomonas syringae pv. konukçu bitkilerinde yaprak, çiçek, dal ve sürgün yanıklıklarına neden olur. Bu patojen bakteri türünün domatesi hastalandıran alt türlerinden biri Pseudomonas syringae pv. tomato olup, ürettiği koronatin nedeniyle domateste bakteriyel benek olarak bilinen hastalığına neden olur.

Domates bakteriyel leke hastalığı domates bitkisinde çiçeklerde yanıklık, gövdelerde uzun siyah lezyonlar ya da yapraklarda sarı kahverengi lekeler şeklinde meydana gelir. Domateste sarı leke hastalığı patojeni tohumla taşınan bu hastalık etmeni, tohum kabuğundan kotiledon yapraklarda nekrozlar belirtilerini gösterdikten sonra bu lekeler ilerleyerek yaprağı tamamen ya da bir kısmını kurumasına sebep olmaktadır. Daha sonra Bu lekeler birleşerek yaprağın kısmen veya tamamen kurumasına neden olur.

BAKTERİYEL BENEK HASTALIĞININ BELİRTİLERİ NELERDİR?

Domatesi etkileyen bakteriyel hastalıklar ve belirtileri baktığımızda meyvelerde küçük, koyu kahverengi, yüzeysel kabarcıklar şeklinde ortaya çıkmaktadır. Yapraklarda oluşan lekeler ilerleyerek daha büyük lekelere dönüşebilmektedir.

Pseudomonas syringae pv. tomato bulaşmış domates bitkisinde sap, çiçek ve gövdelerinde koyu renk lekeler oluşmaktadır. Domates bakteriyel leke hastalığı, oluşturan bakteri tohumla taşınabildiği için tohum seçimine dikkat edilmelidir.

DOMATESTE BAKTERİYEL BENEK HASTALIĞI İLE MÜCADELE YÖNTEMLERİ

Domates tarlalarında yoğun olarak görülen domateste bakteriyel hastalıklar patojeni yani bu hastalığa neden olan hastalık etmeni optimum 20-25°C’de faaliyet göstermektedir. Domates bakteriyel leke hastalığı patojeni tohumla taşınabildiği gibi, toprakta hastalıklı bitki kalıntıları üzerinde 1 ya da 2 yıl canlılığını koruyabilmektedir.

Domateste bakteriyel benek hastalığı, yaşamına bu koşullarda devam edebilmektedir bu sebeple domates kara leke hastalığı ile mücadele büyük önem arz etmektedir. Kültürel ve kimyasal mücadele yöntemi olarak iki şekilde gerçekleşmektedir.

KÜLTÜREL MÜCADELE

Domates bakteriyel leke hastalığı kültürel mücadele olarak hastalık etmeni bulaşmış olan tarlada ekim nöbeti uygulanmalıdır. Serada yetiştiricilik yapılıyorsa havalandırmaya özen gösterilmeli ve nem birikiminin önüne geçilmelidir. Fide döneminde bu hastalık belirti gösteriyorsa fideler şaşırtılmamalı direkt olarak imha edilmelidir.

Domateste bakteriyel hastalıklar tohumla taşındığı için hastalığın görüldüğü yerlerden tohum alınmamalı ve hastalıktan ari sertifikalı tohum ya da fide kullanılmalıdır.

KİMYASAL MÜCADELE

Pseudomonas syringae hastalık etmeni domateste sararma ve ilerlediğinde ekonomik kayıplara yol açmaktadır. Bu kayıpları ortadan kaldırmak veya minimuma indirmek için ikinci mücadele yöntemi kimyasal mücadele yöntemidir.

Kimyasal mücadelede kullanılacak ilaç doz ve uygulama yöntemi uzman kişilere danışılmalıdır. Yeşil akşam ilaçlamaları fidelikte veya serada hastalık ortaya çıkar çıkmaz bitki fide döneminde ise haftada bir, serada uygulama yapılacak ise 8-10 gün ara ile 2-3 uygulama yapılmalıdır. Hastalığın yoğunluğuna göre uygulama sayısı arttırılabilir.

Domateste kara leke hastalığı için fide ve sera döneminde yapılacak olan yeşil akşam ilaçlamaları kaplama olarak yapılmalı ve ilaçsız alan kalmamalıdır. Bitki yüzeyinde hava şartlarından kaynaklı ıslaklık söz konusu ise bitkilerin yüzeyinin kuruması beklendikten sonra ilaçlama yapılmalıdır.

Bakteriyel benek hastalığı ilaçları, kültürel mücadele uygulaması kadar önem taşımaktadır. Yanlış doz ve türdeki ilaç uygulaması hastalığın seyrini daha kötü etkileyebilmektedir. Peki domateste bakteriyel hastalıklar için nasıl ilaç kullanılmalı yazımızın devamında bundan bahsedeceğiz.

DOMATES BENEK HASTALIĞI İLAÇLARI

Domateste bakteriyel benek hastalığı fungal yani mantari bir hastalıktır. Bu nedenle bu hastalık için ruhsatlandırılmış fungisit ilaç uygulaması yapılmalıdır. Fungisit, mantar ya da mantar sporlarının öldürülmesinde ve çoğalmasının önüne geçmede kullanılan kimyasallara verilen genel isimdir.

Uygulanacak doz ve miktar bakanlık tarafından yayınlanan bitki koruma ürünleri kitabından bakılmalıdır. İlaçlama sırt pülverizatörü ya da sırt atomizörü kullanılarak yapılabilmektedir.

Zararlı organizmaların popülasyonlarını ve çevre ile ilişkilerini dikkate alarak, uygun olan tüm mücadele yöntem ve tekniklerini uyumlu bir şekilde kullanarak, zararlı organizmaların popülasyon yoğunluklarını ekonomik zarar seviyesinin altında tutan zararlı yönetim sistemine entegre mücadele denir.

ENTEGRE MÜCADELE

Entegre mücadele yöntemleri, bu kapsamda öncelikle dayanıklı çeşitlerin kullanımı, kültürel tedbirler, mekanik ve fiziksel mücadele ile kimyasal mücadeleye alternatif biyolojik ve biyoteknik mücadele yöntemlerinin kullanılmasıdır.

Entegre mücadele yöntemlerinde pestisit yani ilaçların etkin ve doğru kullanımının sağlanması ile yıllık birim alana kullanılan pestisit miktarının yıldan yıla azaltılması için çalışmalar yapılmaktadır.

Hastalık, zararlı ve yabancı otların mücadelesinde kullanılan kimyasal bitki koruma ürünlerinin yanlış kullanılması neticesinde bitkilerde zararlı organizmalara karşı direnç ve bitkisel ürünlerde kalıntı sorunu oluşmaktadır. Entegre mücadele ile bu gibi sorunların ortadan kalkması hedef alınmıştır.

Domates üretiminde ülkemiz dünya sıralamasında ilk beşte yer alarak pazarını oldukça genişletmiştir. Üretimimizin devamı ve gelecek nesillere bırakabilmek içinde domatesteki hastalık ve zararlılara karşı mücadelede bilinçli hareket etmeliyiz.

Son çare olarak kimyasal mücadeleye başvurarak tohumumuzu ileri ki nesillere bırakabilecek şekilde ilerlemeliyiz. Bu içerikte domateste mantari hastalık olan domateste bakteriyel benek hastalığı mücadelesini ele aldık.

Görüyoruz ki kimyasal mücadele o dönemde problemimize yani hastalığa karşı çözüm gibi gözükse de ilaç kalıntılarının birikimi ve domatesin o ilaca karşı direnç kazanması ile ileride çözüm olmaktan çıkabileceği ön görülmektedir.

Ayrıca domates hastalık ve zararlıları hakkında detaylı bilgi almak için sitemizde yer alan “Domates Hastalıkları ve Zararlıları ile Mücadele” adlı rehberimize göz atabilirsiniz.

Yazan: Ziraat Mühendisi Beyza Söğüt