Mantar yetiştiriciliği, 1970 yılından beri ülkemizde yapılmakta olan yaklaşık 34 yıllık mazisi olan tarımsal bir faaliyettir. Fakat ülkemizde bulunan mantar üretimi yapan işletmelerin ortalama %80’i 1-5 yıl arası tecrübeye sahiptir.

Özellikle mantar yetiştiriciliğine adım atan yatırımcıların işin zor kısmı olan kompost yapımı aşamasından başlayıp mantarcılığa adım atmaktadırlar. Teknik bilgi ve yeterli bilgi isteyen bir iş olduğundan dolayı bu işe bilinçsiz bir şekilde kalkışmak bazı durumlarda başarısızlığa yol açabilmektedir.

Özellikle evde mantar yetiştirme işine başlayan kişiler bu tür sorunlarla karşılaşabilmektedir. Bu işe başlayan kimseler için de hazır kompost ile başlamaları tavsiye edilmektedir.

Kültür mantarı yetiştiriciliği, istiridye mantarı yetiştiriciliği, trüf mantarı yetiştiriciliği gibi birçok mantar türünün yetiştiriciliğini bu sayede yapmak mümkün olabilmektedir.

MANTAR NEDİR?

Mantarlar, hayvanlar ve bitkiler aleminden farklı bir alem olan Fungi aleminde bulunan canlılardır.

Çoğunlukla sebep oldukları zehirlenme veya hastalık durumları ile gündemde olmasına karşın, aslında doğaya ve insan yaşamına sayısız faydaları ve kullanım alanları bulunan canlı türleridir.

MANTAR ÖZELLİKLERİ

Mantarlar, Fungi aleminde bulunan canlılardır. Ancak bu alemde onu eşsiz yapan, bitkilerden ve hayvanlardan farklı kılan yönleri bulunmaktadır.

• Mantarlar, kitinden yapılmış hücre duvarına sahiptir.
• Mantarlar da belli süreçler için enerji ve besin depolarlar. Ana depolama molekülü glikojen olup, hayvanlarla aynıdır.
• Cansız organik maddelerdeki depo besinleri geri dönüştürür ve bu olay sayesinde inorganik besinler toprağa karışarak üretici canlıların kullanması için hazırlanır. Mantarlar besin döngüsünü devam ettirerek yaşamı geliştirirler.
• Çoğu mantarda hücrelerin uç uca dizilmesiyle ipliğe benzeyen hif adı verilen yapılar oluşur ve besinler bu iplikçiklerle emilirler.
• Genel olarak mantarlar çok hücreli olarak bilinirler fakat bu benzerlikleri hayvan ya da bitkilerden farklıdır.
• Heterotrofturlar, kendi besinlerini üretemezler.
• Mantarlar oportünistlerdir yani çeşitli kaynaklardan besin alıp, çok çeşitli çevresel koşullarda gelişim gösterebilirler.
• Bitki ve hayvanlardaki bazı hastalıklardan da mantarlar sorumludurlar.
  Bazı mantar türleri insanlar ve hayvanlar tarafından besin olarak tüketilebilir ve potansiyel olarak yararlıdır. Diğerler türler ise potansiyel olarak ölümcül ve patojeniktir.

YENİLEBİLEN MANTARLAR HANGİLERİ?

Türkiye mantar çeşidi bakımından toprakları zengin olan bir ülkedir. Bu nedenle mantar türlerini üç başlıkta toplayabiliriz. Zehirli olan mantarlar, zehirli olmadığı halde yenmeyenler ve yenilebilir olanlar… Yenilebilir mantarları sıralayacak olursak:

• Kültür Mantarı
• İstiridye Mantarı
• Kanlıca Mantarı
• Yumurta Mantarı
• Ayı Mantarı
• Kuzu Göbeği Mantarı
• Keme Mantarı
• İmparator Mantarı
• Trüf Mantarı
• Sığır Dili Mantarı
• Tirmit Mantarı

MANTAR YETİŞTİRME KOŞULLARI NELERDİR?

İklimsel istekleri bakımından mantar çok seçici bir bitkidir. Özellikle havalandırma, sıcaklık ve nem istekleri gelişme dönemlerine göre farklılık gösterir. Optimal değerlerinde sapma yaşanırsa, gelişme süreci ve buna bağlı olarak verimi ile kalitesi büyük oranda etkilenir.

Sıcaklık: Misellerin gelişimi için en uygun sıcaklık 23-25°C’dir. Bu sıcaklığın artması veya azalması durumunda misel gelişimi geriler. Birinci gelişme dönemi olarak isimlendirilen, misellerin kompost üzerinde geliştirilmesi aşamasında sıcaklığın 20 °C altına düşmemesi gerekmektedir. Şapka oluşturma dönemi yani ikinci gelişme döneminde mantarın sıcaklık isteği daha düşüktür. Bunun için uygun sıcaklık ise 14-16 °C arasındadır. 10 °C’de 22 günde, 15,5 °C’de 10 günde, 21,1 °C’de 6 günde, genç primordiyum normal gelişmiş şapka haline gelmektedir.

Nem: Mantar tüm evreleri süresince %70 ila %90 arasında neme ihtiyaç duyar. Misel ön gelişme odasında (kuluçka odası) ekim işlemi yapıldıktan sonra nem oranı fazla olmaktadır fakat bu evreden sonra nem oranı azaltılmaktadır.

Havalandırma: Yükselen ısıyı ve nem oranını azaltma işlemi miselin gelişme evresinde yapılır. Baş bağlama ve hasat döneminde örtü toprağı örtüldükten sonra, havalandırma işlemi çok önemlidir. CO2 miktarındaki artış mantarın gelişme evresinde verimin düşüşüne neden olmaktadır. Gelişme evresindeki mantarın kesinlikle temiz havaya ihtiyacı vardır.

Işık: Mantarlar güneş ışığına gereksinim duymamaktadır. Işık altığı takdirde şapka kısmında leke oluşumu görülmektedir.

EVDE YETİŞTİRİLEBİLEN MANTARLAR NELERDİR?

Günümüzde sağlıklı beslenmeye dikkat eden ve özen gösteren birçok kişi organik ürünleri tercih etmektedir.

Evde veya bahçede kendi meyve sebzesini yetiştiren kişi sayısı giderek artmaktadır. Zengin besin değerine sahip olan mantar da evde yetiştirilebilen besinler arasında yer almaktadır.

İstiridye Mantarı (Pleurotus ostreatus): Bu mantar çeşidi evde mantar yetiştiriciliği yapmak isteyenlerin favorisidir. Doğal antibiyotik, bağışıklık sistemi güçlendiricisi ve içerisinde yüksek miktarda demir bulunan istiridye mantarı, evde istiridye mantarı yetiştiriciliği yapmak istendiğinde kompost olarak alınması ve gerekli şartların yerine getirilmesi sonucunda hızla verim sunar.

Aslan Yelesi Mantarı (Hericium erinaceus): Bu mantar türü doğal olarak Kuzey Amerika, Asya ve bazı Avrupa bölgelerinde yetişmektedir. Ancak, ticari olarak mantar üretim tesislerinde veya mantar üretimi yapılan kitlerde evde küçük çaplı mantar yetiştiriciliği yapmak da mümkün olan bir türdür. Serin ve nemli ortamlarda yetişmektedir. Yetiştirildiği ortamın nemini korumak için de püskürtme işleminin düzenli yapılması önemlidir.

Shiitake Mantarı (Lentinus Edodes): Evde mantar yetiştirme işinde tercih edilen diğer bir çeşit mantar shiitake mantarıdır. En lezzetli çeşitlerden biridir. Mantar yetiştiriciliği yapmak isteyenler özel kitlerden yardım alabilirler. Bağışıklık sistemini güçlendiren ve kolesterol düşürücü etkileriyle fayda sağlamaktadır. Ayrıca eski Çin tıbbında ilaç olarak kullanılmıştır. Taze ve kurutulmuş şekillerde tüketilebilmektedir. Özellikle Doğu Asya mutfağında önemli bir yere sahiptir.

Kültür Mantarı (Agaricus bisporus): Pazar ve marketlerde sıkça gördüğümüz kültür mantarı evde mantar yetiştiriciliği yapmak isteyenlerin çoğunlukla ilk tercihi oluyor. Diğer tür mantarlara göre daha zahmetsiz olduğundan kültür mantarı yetiştiriciliği, ideal şartlar sağlandığı taktirde hızla verim sunmaya başlar.

Trüf Mantarı (Tuber Magnatum): Mantar türleri arasında en lezzetli olanlardan biridir. Ticari olarak bakıldığında ciddi bir potansiyeli bulunmaktadır. Evde trüf mantarı yetiştiriciliği yapmak istendiğinde yüksek gelir elde etmek zordur. Profesyonel anlamda yapılmak istenirse geniş arazi tercih etmek daha uygun olacaktır.

Pioppino mantarları (Agrocybe aegerita): Siyah kavak mantarı ya da kadife pioppino olarak da bilinmektedir. Yüksek nemli ve iyi parçalanmış kompostta iyi sonuç vermektedir.

Şarap Kapağı Mantarı: Doğal şarap kapağı mantarı meşe türü olan quercus suber familyasından gelmektedir. Bol yağışın olduğu ülkelerde yetişmektedir. Şarabın bir miktar hava almasına imkân sağlayacak şekilde gözenekli dokuya sahip olabilmesi için 80 yaşına ulaşması gerekmektedir.

MANTARIN FAYDALARI NELERDİR?

Doğada birçok türü olan mantar sonbahar ve kış mevsiminde tercih edilen sebzelerdendir. Mantarın vücut sağlığı bakımından birçok faydası bulunmaktadır. Faydalarını ayrıntılı şekilde sıralayacak olursak:

• Vücudun günlük gereken vitaminine katkı sağlarlar.
• Vücutta iltihaplanma varsa yok eder.
• Birçok kanser türüne karşı yakalanma olasılığını düşürür.
• Kemik ve eklemlerin güçlü olmasını sağlar.
• İçerisinde bulunan bileşikler sayesinde yaşlanmayı geciktirip, cilt onarımına yardımcı olur.
• Kolesterolü dengeler.
• D vitamini kaynağıdır.
• Anne sütünü arttırır.

Sonuç olarak mantar yetiştiriciliği bilgi birikimi, özen ve dikkat isteyen bir iştir. Bu iş sadece ticari amaçla olmadığı gibi evde mantar yetiştirme şeklinde de mantar üretimi yapmak mümkündür. Fakat bu işten iyi sonuçlar alabilmek için yetiştirilme koşullarına oldukça dikkat edilmelidir.

Sağlıklı beslenmeye özen gösteren kişilerin de tercihi bu mantar türlerini evde yetiştirmek olacaktır. Birçok mantar çeşidini de yine koşulları uygun olduğu takdirde yetiştirmek mümkündür. Kuzu göbeği mantarı yetiştiriciliği, kültür mantarı yetiştiriciliği, istiridye mantarı yetiştiriciliği ve trüf mantarı yetiştiriciliği en çok bilinenler arasındadır.

Yazan: Şehir Plancısı Elif İrem Demirbaş