Canlıların en temel ve olmazsa olmaz ihtiyaçlarının başında beslenme gelir, bu ihtiyacın karşılanması için hayvansal ve bitkisel ürünler üretilmektedir. Bu dengenin devamı da tarım ile birlikte olmaktadır. Artan nüfus ve gelişen teknoloji ile tarımda da bir takım ticari boyut ön plana çıkmaktadır. daha fazla ürün elde etmek için kimyasal kullanımıyla birlikte çevreye ve canlıya olan zarar da artmaktadır.

Bu dengesizliği gidermek, daha sürdürülebilir bir tarım planı olan agroekoloji kavramı ortaya çıkmıştır. Agroekoloji ne demek, gıda üretiminin ekolojik yönünden duyarlı, sosyal açıdan adaletli ve ekonomik anlamda uygulanabilir olmasını amaçlayan bir sistemdir.

EKOLOJİK TARIM NE DEMEK?

Ekolojik tarım; üreticilerin, çevreye zarar vermeyen insanlara kötü yan etkileri olmayan maddeler ile yaptığı bitkisel ve hayvansal üretim şeklidir. Tarımsal ekoloji temel ilkesi ise üretim miktarını artırmak değil, çevreye ve insana zarar vermeden kaliteli ürün elde etmektir. 2000 yılların başında yurt dışından da bu şekilde olan üretime talep artınca ekolojik tarım ön plana çıkmıştır. Birim alandan az ürün alındığından ekolojik tarımın nüfusa yetmeyeceği konusunda düşünceler olmuştur bununla birlikte çiftçilere gerekli ıslah eğitimler, toprak analizleri yapılarak desteklenmelidir. Sağlıklı topraklar karbon ve suyu çeken bir sünger gibidir. Eğer yapısı bozulursa suyu emme yeteneğini kaybederler ve sera gazlarını yayarlar.

AGROEKOLOJİ NEDİR?

“Agro” tarım “ekoloji” de çevre bilimi demektir. Tarımın nasıl yapıldığından felsefesine kadar geniş bilimsel alanı ifade eder.

Agroekoloji anlamı, sürdürülebilir tarım ile sosyal hareketleri birleştiren, ekolojik ilkelere dayanan, politika ve bilim tarafından desteklenen, adaletli ve bağımsız tarım yaklaşımıdır.

Agroekoloji sadece kültürel bir kavram değildir aynı zamanda felsefi ve sosyal yaşam biçimidir. İnovasyona yani yeniliklere açıktır.

AGROEKOLOJİK TARIM TÜRLERİ NELERDİR?

Agroekoloji tarım sistemleri, küçük ölçekli ekolojik çiftlik uygulamaları ; organik tarım, permakültür, onarıcı tarım, biyodinamik tarım, doğal tarım gibi yaklaşımları içerirken kısa tedarik zincirleri; gıda kooperatifleri, topluluk destekli tarım, üretici pazarları gibi üreten ve tüketenlerin bir arada bulunduğu dağıtımı esas alır. Agroekoloji FAO “birleşmiş milletler gıda ve tarım örgütü” tarafından desteklenmektedir.

AGROEKOLOJİ İLKELERİ

Agroekoloji ilkeleri, tarımsal kaynakların korunması ilk amaçlarından biridir. Su, hava, toprak ve tarımsal iş gücü kaynaklarının ekonomik ve sürdürülebilir olması gerekmektedir. Bu girişimle iklim değişimi düzene girebilir, sera gazı etkinliği azaltılabilir. Ve böylelikle biyoçeşitliliğin azalmasının önüne geçilebilir.

Agroekoloji ve sürdürülebilir gıda sistemleri, bir diğer esası ise tedarik zincirleri kısadır bu sayede gıda sektörünü büyük firmalara değil de daha çok küçük ölçekli çevreye önem veren üreticiler ile yürütülmesini hedef almaktadır.

Agroekolojik tarım, bitki sağlığı için zehirsiz, doğal gübre kullanımını savunur. Doğal dengenin sağlanması için biyoçeşitliliği korumak, tohum ve bitkide yüksek çeşitlilik sağlanmalı, çiftçilerin birbirlerine bilgi aktarımı ile daha sürdürülebilir olan ekolojik çiftçilik yapısını bozmadan devam ettirilmesine dayanan ilkeleri ön planda tutar.

Agroekoloji türleri kapsamında olan agroekolojik tarım ilkeleri şunlardır:

• Ekonomi: Politikalara uygun dayanıklı ekonomik modeller.
• Su: Doğal kaynakların en uygun şekilde ilerletilmesi.
• Toplum: Düzenli yaşam alanlarının değiştirilmemesi.
• Biyoçeşitlilik: Doğal yaşamın dengede kalması.
• Tohum ve bitki: Çeşitliliğin çoğaltılması.
• Habitat: Doğa ile uyumlu habitatın devamı.
• Bitki sağlığı: hem bitki hem insan sağlığı için zehirsiz tarım.
• Toprak: Toprağın devamı ve sürdürülebilirliği sağlanmalı.
• Çiftçiler: Köylülük değerleri ve tecrübelerinin aktarılması.
• Hayvanlar: Doğanın dengesidir ve tarım da vazgeçilmezdir.
• Agroormancılık: Ekolojik ilişkililer göz önüne alınarak tarımsal ve hayvansal üretiminin gerçekleştirilmesi.
• Enerji: Yenilenebilirliğin devamlılığı.

AGROEKOLOJİNİN SÜRDÜRÜLEBİLİR TARIMA ETKİLERİ

Sürdürülebilir tarım, doğal kaynakları koruyarak biyolojik çeşitliliğin korunmasını sağlamaktadır. Çevre kirliliğini önleyerek toprağın yapısını bozmadan kaliteli ürün alınımını sağlamaktadır.

Agroekolojik bölgeler, doğal sistemler ile tarımın iklim üzerinde pozitif etki yaratır. Kırsal yokluğu azaltarak ekonomiyi güçlendirir. Vahşi yaşam alanları yaratarak avcı-av ilişkisini devam ettirir. Toprağa zarar verilmediği için toprak daha fazla nem tutar ve ürünlerin kuraklık direncini artırır.

Agroekoloji hareketi agroekoloji düzeyleri doğa ve ekosistemle bir bütün hareket ederek tarlaların çeşitliliğini, kullanılan bitki türlerini, toprak kalitesini artırır. Sürdürülebilir olmakla birlikte gelecek nesillere daha temiz bir dünya bırakabilmek adına bu uygulamaları göz ardı etmemeliyiz ve agroekolojik tarım sistemleri benimsemeliyiz.

Agroekolojik örnekleri endüstriyel tarımın yarattığı sorunları çözebilmek adına sürdürülebilir tarım ön plana çıkmaktadır. Sürdürülebilir tarım için geleceğe yönelik planlama yapılmalı ve doğaya zarar vermeyen uygulamalara geçilmelidir. Kentsel agroekoloji sürdürülebilir tarım da olan etkilerini değerlendirecek olursak ekolojik tarım ile birlikte kaybolan doğal dengeyi yeniden kurmaya yönelik yaklaşımları benimser. Sentetik kimyasal ilaçlar ve gübrelerin dışında organik ve yeşil gübreleme, ekim nöbeti ile birlikte ürün kalitesinde artışı sağlamaktadır. Daha güçlü yerel ekonominin oluşması, daha yüksek kapasitede ürün yetiştiriciliği, çevreye daha az kirlilik, toprak erozyonun da azalması daha güçlü toplum yapısı ve kırsal kesimden göçün azalması ile birlikte iş gücünün artarak daha iyi çalışma koşulları oluşması agroekolojinin sürdürülebilir tarımdaki etkileridir. Çiftçiler arasında köylülük değerleri ve bilgeliğin devamı, yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımı önemlidir.

Sonuç olarak agroekolojik tarım ya da ekolojik yaklaşım eşitliğe, ekolojik sorunlara hassas bir gıda sistemini ön plana çıkarmaktadır. Dünyayı daha iyi besleyebilen, sağlıklı ve yaşanabilir birlikleri ve yerel ekonomileri korumanın yanın da toprak ve suyu da korumaktadır.

Yazan: Ziraat Mühendisi Beyza Söğüt