Kurşuni küf (Botryotinia fuckeliana/Botrytis cinerea), özellikle domates mantar hastalıkları grubuna da giren bir hastalıktır. Domatesin her türlü yetiştirildiği ortamda (tarla, sera) ortaya çıkabilen bir hastalık türüdür.
Hastalığın etmeni anamorf evrede Botrytis cinerea’dır. Telemorf evrede ise Botryotinia fuckeliana’dır. Kısaca kurşuni küf lekesi meyveler üzerinde yuvarlak lekeler şeklinde görülmektedir.
Hasat sonrasında nakliyenin yanı sıra tarlada da büyük kayıplara neden olabilmektedir. Sebzelerde büyük önem arz eden kurşuni küf hastalığı nedir ve nasıl mücadele edilebilir sorusunun cevabı bu yazıda net bir şekilde açıklanacaktır.
KURŞUNİ KÜF HASTALIĞI NEDİR?
Kurşuni küf hastalığı nedir ve neden oluşmaktadır önce bunu iyi kavramak gerekmektedir. Kurşuni küf hastalığı; tarla ve sera domateslerinde önemli kayıplara yol açan, yüksek nem ve çiğ koşullarında da bu kayıpların artışının görüldüğü fungal bir hastalıktır.
Patojenin esas giriş yerleri, ölmüş- yarı ölmüş çiçek yaprakları, koltuk sürgünleri veya yaprak sapının tamamı gibi bitki kısımlarıdır. Hastalığı oluşturan Botryotinia fuckeliana etmeninin apotesyumları yaygın olarak görülememektedir. Bu sebeple fungusun makrokonidiyal dönemi olan Botrytis cinerea adı ile daha çok bilinmektedir.
KURŞUNİ KÜF HASTALIĞININ BELİRTİLERİ
Kurşuni küf lekesi gövde ve yapraklarda, farklı ebatlarda yeşilimsi gri renkte meydana getirmektedir. Zaman geçtikçe bu lekelerin üzeri gri duman renginde fungal örtü ile kaplanmaktadır.
Enfeksiyon noktası üzerindeki bitki kısmı kurur ve meyve saplarında oluşan enfeksiyon sonucu meyvelerde döküm meydana gelir. Meyveler üzerinde 1-2 mm boyutunda yuvarlak lekeler meydana gelir. Bu lekeler başlangıçta koyudur. Daha sonrasında açık yeşil ve en sonunda kırmızı sarı renge dönüşür. Her oluşan lekenin orta noktasında ince kahverengi noktalar oluşur. Kabukları ince oluşan meyvelerde bu hastalık daha fazla görülmektedir.
KURŞUNİ KÜF HASTALIĞI HANGİ BİTKİLERDE GÖRÜLÜR?
Kurşuni küf serin havalarda başlar ve uygun nem koşulları hastalık gelişimine büyük etki etmektedir. Kurşuni küf hastalığı sadece sebzelerde değil birçok bitkide de görülebilmektedir.
Bu hastalık, özellikle nem oranı yüksek olan asidik ve kumlu olan topraklarda yetişen domates mantar hastalıkları olarak oldukça yaygın bir durumdadır. Tarımı yapılan bitkiler dışında, aynı zamanda süs bitkilerinde kurşuni küf görülmesi yüksek olasıdır.
Bunlar dışında bu bitkilerde de görülmektedir: Üzüm asmaları, elma, armut, şeftali, gül, domates, biber, patlıcan, çilek, hıyar, marul, karanfil, kornişon, süs bitkileri.
KURŞUNİ KÜF MÜCADELESİ NASIL YAPILIR?
Kurşuni küf hastalığında karşı özellikle sera koşullarında ve belirli tarımı yapılan ürünlerde hasattan sonra depolarda entegre mücadele yöntemleri denenmesine rağmen tarımsal alanlarda daha çok kimyasal mücadele yöntemi tercih edilmektedir.
Botrytis cinerea, günümüzde hemen hemen tüm fungusitlere karşı direnç geliştirmiştir. Bu direncin oluşumunda tarlada eşeyli üreme görülmesi oldukça önemlidir. Aynı zamanda genetik dizilim olarak faklı en az 2 türün var olması ve bu türlerin herhangi birinde taşınabilir genetik elementlerin var olup yayılması da büyük önem arz etmektedir.
KÜLTÜREL MÜCADELE
0-25°C sıcaklık ve %90-95 orantılı nem de en iyi gelişme gösteren bu hastalık, özellikle havalandırması kötü olan sera koşullarında büyük sorunlara sebep olmaktadır. Bu sebeple özellikle domateste kurşuni küf mücadelesi yapılırken seralarda havalandırılmanın iyi yapılması ve sıcaklık-nem oranının orantılı bir şekilde yürütülmesi büyük önem arz etmektedir. Diğer sebzelerde olduğu gibi biberde kurşuni küf mücadelesi yapılırken de sık dikimden kaçınılarak bitkiler arasında hava akımı sağlanmalıdır.
Hastalıklı bitkiler sökülerek imha edilmeli, bitki artıkları serada bırakılmamalıdır. Gübreleme dengeli yapılmalı ve bitkilerin sağlıklı gelişmesi sağlanmalıdır. Bitkilerde oluşan ölü çiçek yaprakları toplanarak imha edilmelidir. Domateste mantar hastalığı doğal çözüm olarak herhangi bir yöntem bilimsel olarak kanıtlanamamıştır.
KİMYASAL MÜCADELE
Özellikle domates kurşuni küf ilacı olarak bilinen Botrytis kimyasal mücadelesi, hastalık simptomları görüldüğü anda uygun fungusitler uygulanarak yapılmalıdır. Hastalık kontrolleri, fungusit seçimleri ve uygulama dozları mutlaka bir Ziraat Mühendisi’ne danışılarak yapılmalıdır. Uzman desteği alınmadan yapılacak uygulamalar birçok olumsuz nedene yol açabilmektedir.
Bu sorunlar; hastalık dayanıklılığın artması, bitkilerin aşırı uygulamadan dolayı kuruması ve ölümü, verim ve kalite kaybı gibi sebepler olabilir. Üzümde kurşuni küf ilacı en çok uygulanan fungusitlerden biridir. Hastalığa uygun fungusitler ve sistemik kurşuni küf ilaçları Tarım ve Orman Bakanlığı resmi sayfasında bildirilmiştir.
Kurşuni küf hastalığı nedir denildiğinde akla en çok bilinen 2 etmen gelmelidir. Bu hastalığın etmenlerinden olan Botrytis cinerea çok etkili saprofit bir fungustur. Botryotinia fuckeliana ise bipolar eşleşme sistemine sahip heterotallik bir fungustur. Kışı sklerot olarak geçiren bu etmen zayıflık paraziti olarak bilinmektedir.
Yani herhangi bir hastalık veya zararlıdan kaynaklı zayıf düşmüş bitkilerde daha sonradan meydana gelen bir hastalıktır. Ertesi yıla da hastalıklı bitki doku üzerinde misel ve sklerot olarak inokulum kaynağı olur. Domates mantar hastalıkları bakımından büyük önem arz etmektedir. Hastalık sonucunda epidermis çatlar ve bitkide su kaybı meydana gelebilir. Bunun sonucunda kurşuni küf lekesi olarak lezyonlar üzerinde dayanıklı yapı olan sklerotlar görülebilir.
Yazan: Ziraat Mühendisi Berke Çığır