Önce mandalina hasadı başlar.
Bolca tüketilir. Haslıklara karşı koruyucu kalkandır.
Ardından işçiler portakal bahçelerinin yolunu tutar.
Bugünlerde Adana’da erkenci portakallar toplanıyor dallardan.
Eskiden kış aylarında görürdük ancak artık hava koşulları değişti, üretim yöntemlerinin de gelişmesiyle sonbahar bitmeden başlıyoruz yemeye.
Adana, Antalya, Hatay ve Mersin en çok üretimin yapıldığı iller olarak dikkat çekiyor.
TÜİK verilerine göre 2024 yılında yaklaşık 2 milyon ton portakal üretildi.
Ülkemizde kişi başına düşen tüketim miktarı ise ortalama 13 kilogram.
Ancak bu yıl sahadan gelen veriler hiç iyi değil. Hasadın başladığı Adana’da geçen sene dönüme 2 ila 3 ton portakal toplanırken bu yıl sadece 500 kilogram ürün topluyor çiftçi.
Şu an fiyatlar ortalama 30 TL civarında. Şayet bunun altına düşerse üretici zarar ederim korkusu yaşıyor.
Bu haftaki yazımızı portakala ayırdım. İçerdiği C vitamini sayesinde bağışıklığı güçlendiren, kan basıncını düzenlemeye yardım eden, göz sağlığına iyi gelen, kalp sağlığını destekleyen antioksidan zengini meyveyi daha yakından tanıyacağız.
PORTAKAL YETİŞTİRME KOŞULLARI
Portakal, daha çok ılıman ve Akdeniz ikliminin görüldüğü bölgelerde yetişen bir meyve. Eğimli alanlarda yetiştirilmeye elverişli olması, bu tür arazilerde üretimi kolaylaştırıyor.
Soğuğa karşı belirli bir dayanıklılığı olsa da portakal ağacı için sınır oldukça net. Sıfır dereceye kadar dayanabiliyor, ancak sıcaklık -9’un altına düştüğünde ağaç don tehlikesiyle karşı karşıya kalıyor. Bu durum, özellikle kış aylarında üreticilerin en çok dikkat ettiği konuların başında geliyor.
ÜLKEMİZDE NERELERDE YETİŞİYOR
Türkiye’de portakal, ağırlıklı olarak Akdeniz kıyılarında yetiştiriliyor. Bunun yanı sıra Doğu Karadeniz’de, özellikle Rize ve Artvin çevresinde de portakal üretimi yapılıyor. Kıyı Ege’nin güney kesimleri ile sıcaklık ortalaması 23 ila -3 °C arasında seyreden bölgeler, portakal yetiştiriciliği için uygun koşullara sahip. Ülkemizde en kaliteli Washington cinsi portakal ise Antalya’nın Finike ilçesinde yetiştiriliyor.
Şimdi de dünyada ve ülkemizde portakal üretim miktarı ve portakalın ekonomik değerini anlatalım.
DÜNYADA VE TÜRKİYE’DE PORTAKAL ÜRETİMİNDE SON DURUM
Dünya genelinde 2023-2024 sezonunda 49 milyon ton portakal üretimi gerçekleştirildi. Bir önceki sezona göre yüzde 8 azalış yaşandı.
2023 FAO verilerine göre portakal üretimin en fazla yapıldığı ülkeler; Brezilya, Çin, Meksika, Hindistan ve Mısır.
TÜRKİYE DÜNYA PORTAKAL ÜRETİMİNDE YEDİNCİ SIRADA
Tarım ve orman bakanlığı verilerine göre 2023-2024 sezonunda bir milyon 610 bin ton portakal üretimi gerçekleştirildi. Bir önceki sezona göre yüzde 75 artış sağlandı. Ülkemiz bu üretim rakamıyla dünya genelinde 7. Sırada yer alıyor.
Portakalda 2022 yılında 316 bin ton, 2023 yılında 213 bin ton ve 2024 yılında 234 bin ton ihracat rakamına ulaşıldı. Bu ihracat karşılığında 140 milyon dolar gelir elde edildi. En çok portakal ihracatı yaptığımız ülkeler; Irak, Rusya Federasyonu, Ukrayna, Gürcistan ve Romanya.
Gelelim bu yıla. Erkenci ürünler Adana’da hasat edilmeye başlandı. Peki bahçelerde durum nasıl?
İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ PORTAKAL VERİMİNİ DÜŞÜRDÜ
Türkiye’nin önemli narenciye üretim merkezlerinden olan Adana’da portakal hasadı başladı. Ancak İklim değişikliği son yıllarda verimi ciddi şekilde düşürdü; bu yıl kentte 360 bin ton rekolte bekleniyor.
Yaklaşık 152 bin dönüm alanda üretilen erkenci Navelina ve Fukumoto cinsi portakallar toplanıp yurt içine ve Rusya ile Ukrayna başta olmak üzere birçok ülkeye gönderiliyor.
3 TONDAN 500 KİLOYA
Son iki yılda dönüm başına verim ciddi biçimde azaldı. İki yıl önce 5 ton olan verim, geçen yıl 2-3 tona düştü; bu yıl ise önce kış donu ve ardından yaz sıcakları nedeniyle dönüme yalnızca 500 kilogram ürün toplamdı. Kilogram fiyatları ise 27-32 lira arasında değişiyor. Hasada ilişkin bilgi veren Yüreğir Ziraat Odası Başkanı Mehmet Akın Doğan, İklim değişikliği üretimimizi etkiliyor, ürünlerimiz için destek bekliyoruz dedi.
Aslında bu yıl genel itibariyle ürün rekoltelerinde düşüş olacağını Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2025 Yılı Bitkisel Üretim 2. Tahmini verilerinden de çok net anlıyoruz.
Bu yıl meyve üretimi yüzde 30,4 azalacak. Turunçgil meyvelerinde toplamda yüzde 12,4 üretim azalması beklenirken yazının konu başlığı Portakalda yüzde 15 üretim azalması tahmin ediliyor.
Son olarak portakalı nasıl tüketmeli, nelere dikkat etmeliyiz? Bu soruya cevap Beslenme ve Diyet Uzmanı Nuray Altınkum’dan dinleyelim.
PORTAKALIN BAĞIŞIKLIĞA KATKISI VE DOĞRU TÜKETİM
Beslenme ve Diyet Uzmanı Nuray Altınkum’a göre portakal, güçlü bir C vitamini kaynağı olarak bağışıklığı destekliyor ve hücre hasarını önlüyor. Günlük C vitamini ihtiyacını karşılamak için günde bir orta boy portakal yeterli oluyor. Portakalın vitamin değerini korumak için yemeden hemen önce soyup, bıçak yerine dişlerle parçalayarak tüketmek öneriliyor.
SUYUNU İÇMEK YERİNE POSASIYLA TÜKETİN
Meyvenin suyunu sıkıp içmek yerine posasıyla birlikte yemek, lif alımını artırarak sindirim sağlığını destekliyor, tokluk ve kan şekeri dengesine katkı sağlıyor. Kabuk ile meyve arasında kalan beyaz kısmın tüketilmesi de lif açısından önemli. Portakalın asitli yapısı nedeniyle özellikle reflü, gastrit veya mide yanması olanların gece geç saatlerde ve soğuk tüketmemesi gerekiyor.
Diyabet ve insülin direnci olan kişiler için portakalın meyve suyu yerine bütün olarak tüketilmesi tavsiye ediliyor. Yanına protein veya sağlıklı yağ eklemek porsiyon kontrolünü destekliyor. Altınkum, günlük 1-2 orta boy portakalın yeterli olduğunu ve sigara içenlerde ihtiyaç arttığı için iki adet tüketilebileceğini söyledi.
SON SÖZ
İster bahçede dallardan toplanırken, ister soframızda posasıyla birlikte tüketirken, portakal sadece bir meyve değil; sağlığımızı, ekonomimizi ve iklimle mücadelemizi simgeleyen değerli bir hazine.
Ve doğru yöntemle yediğimiz her portakal, hem bedenimize hem de üreticimize destek oluyor. Âmâ şunu da unutmayalım.
Doğru tüketilen her portakal, hem sağlığımıza hem üreticimize güç katıyor. Ancak aşırıya kaçmamak şart.
Hazırlayan Gazeteci Taner Öztürk