Daha Fazla Gör

    Son Yazılar

    TURUNÇGİLLERDE YEŞİLLENME HASTALIĞI NEDİR?

    Turunçgiller, dünyada 40 derece güney ile 40 derece kuzey enlemleri arasında yetiştirilen üretim ve ticaret açısından dünyada önemli bir yere sahip olan bir meyve grubudur. Turunçgil yeşillenme hastalığı (citrus huanglongbing disease (hlb)) ise turunçgil üretimini önemli derece etkileyebilen candidatus liberibacter spp. adlı bir bakterinin sebep olduğu hastalıktır. Bu hastalık Afrika ve Asya turunçgil psillidi adı verilen zararlı ile taşınmaktadır.

    Hastalık, tüm dünyada 1935 yılından itibaren ciddi sorunlara sebep olmuştur. Endonezya ve Hindistan’da 1960- 1970 yılları arasında önemli ekonomik problemlere yol açmıştır. Güney Afrika, Arap yarımadası, Güney ve Güneydoğu Asya’daki pek çok ülkede yaklaşık olarak 100 milyon ağaç turunçgillerde yeşillenme hastalığından (hlb) dolayı imha edilmiştir.

    Türkiye’de hastalığa ve vektör böceğe rastlanmamıştır. Fakat hastalığın görülmesi Türkiye’de turunçgil üretimini sona erdirecek boyuta getirebilir. Bu yazımızda turunçgillerde yeşillenme hastalığının belirtileri nelerdir, nasıl mücadele edilir gibi konulara değineceğiz.

    TURUNÇGİLLERDE YEŞİLLENME HASTALIĞI NEDİR?

    Turunçgil yeşillenme hastalığı (citrus huanglongbing disease (hlb)), candidatus liberibacter spp. isimli bakterinin sebep olduğu bir turunçgil hastalığıdır. İlk olarak Hindistan ve Çin’de görülmüş olan turunçgillerde yeşillenme hastalığı, büyük oranda ekonomik kayıplara sebep olmaktadır.

    YEŞİLLENME HASTALIĞI NASIL BULAŞIR?

    Turunçgillerde yeşillenme hastalığı vektör böcekler olan Afrika ve Asya turunçgil psillidi ile ya da aşı gözü ile bulaşmaktadır. Vektör böcekler hastalıklı bitkilerden bakteriyi alarak sağlıklı bitkilere taşımaktadırlar.

    Psillidlerin uzak mesafelere uçabilmesi uluslararası ticareti yapılırken meyvelerde bulunmaları hastalığın başka ülkelere yayılmasına sebep olmaktadır. Aşı gözü ile bulaşma ise yine hastalıklı bitkilerden alınan enfekte aşı gözlerinin sağlıklı ağaçlara aşılanması yoluyla olmaktadır.

    YEŞİLLENME HASTALIĞININ BELİRTİLERİ NELERDİR?

    Yeşillenme hastalığı (hlb) görülen ağaçlarda aşırı miktarda meyve dökümü görülmektedir. Semptomlu meyveler küçüktür ve simetrik değildir. Meyveler olgunluğa ulaştığında sitil ucu yeşil kalmaktadır. Bu sebeple hastalığın ismi greening hastalığı yani yeşillenme hastalığı olarak adlandırılmıştır.

    Yeşillenme hastalığının ilk belirtileri yapraklarda başlar ve yaprak ayasında parçalar halinde lekelenmeler şeklinde görülmektedir. Bu belirtiler çinko noksanlığı ile karıştırılabilir. Hastalıktan etkilenen ağaçların yeşil aksamlarında yaprak yanıklığı ve solgunluk görülmekte hastalık ilerledikçe geriye doğru ölüm gerçekleşmektedir.

    YEŞİLLENME HANGİ BİTKİLERDE GÖRÜLÜR?

    Yeşillenme hastalığı anaca bakmaksızın turunçgillerde görülmektedir. Portakal, limon, greyfurt, turunç, kaba limon, mandalina ve küçük meyveli laymlar yeşillenme hastalığından etkilenmektedirler. Portakal yasemini bitkisi ve Rutaceae familyasından süs bitkisi olarak kullanılan iki tür de doğal enfekteli olarak bulunmuşlardır.

    NARENCİYEDE YEŞİLLENME HASTALIĞI İLE NASIL MÜCADELE EDİLİR?

    Narenciye hastalıkları ve ilaçları nelerdir? Narenciye bakteriyel hastalıklar başlığı altında yer alan yeşillenme hastalığı mücadelesi nasıl olmalıdır? Narenciyede yeşillenme hastalığı mücadelesi kültürel, biyolojik ve kimyasal olmak üzere üç şekilde yapılmaktadır.

    KÜLTÜREL MÜCADELE

    Turunçgil hastalık ve zararlıları ile mücadele konusunda alınacak kültürel önlemler ile hastalığın yayılması önlenebilmektedir. Ağaç hastalığa yakalandığında herhangi bir tedavisi yoktur. Bu sebeple yapılacak en önemli mücadele sürekli kontroller ile ağaçların hastalığa yakalanmasını önlemektir. Aşı gözlerinin sağlıklı olduğundan emin olunmalı, hastalığa yakalanan ağaçlar var ise hızlıca imha edilmelidir.

    BİYOLOJİK MÜCADELE

    Biyolojik mücadelede hastalığa dayanıklı bir bitki türü yoktur. Psillidlerin farklı evreleri için bazı parazitoit ve predatörlerin etkili olduğu görülmüştür. Hastalığın vektörlerinden Asya turunçgil psillidi’nin (Diaphorina citri) kontrolünde %60-70 oranında başarı sağlanmaktadır.

    Mücadele genel olarak hastalıktan korunmaya yönelik önlemlerle yapılmaktadır. Bunlar vektör böceklerin varlığını düzenli olarak kontrol etmek, temiz üretim materyalleri kullanmaktır.

    KİMYASAL MÜCADELE

    Turunçgil yeşillenme mücadelesi arasında yer alan bir diğer mücadele yöntemi kimyasal mücadeledir. Hastalık ve vektörün görüldüğü yerlerde vektör kontrolü kimyasallarla yapılmalıdır.

    Psillid popülasyonun en fazla görüldüğü dönem bahar sürgünlerinin gelişim dönemidir. Sarı yapışkan tuzaklar kullanılarak vektör varlığı takip edilmeli, ilaçlama zamanı belirleyerek kimyasal uygulama yapılmalıdır.

    TURUNÇGİL YEŞİLLENME İLAÇLARI

    Psillidler hastalığın görülmediği yerlerde de sarı tuzaklar kullanılarak kontrol edilmelidir. Psillid popülasyonunun en çok görüldüğü bahar döneminde sürgünler korunmalıdır. Bu sebeple belirli aralıklarla kimyasal ilaçlar kullanılmaktadır.

    Yazımızda candidatus liberibacter spp. bakterisinin sebep olduğu bir hastalık olan Turunçgil yeşillenme hastalığı (citrus huanglongbing disease (hlb)) nedir bundan bahsettik. Ülkemizde henüz rastlanılmamış olan bu hastalıkla dünyada çok başarılı bir mücadele söz konusu değildir.

    Ülkemizde de görülmesi durumunda turunçgil yetiştirme alanlarında büyük oranda kayıplara sebep olacak ve ekonomik açıdan ciddi zararlara yol açacaktır. Bu sebeple yurtdışından gelecek olan materyaller konusunda sıkı tedbirler alınmalıdır.

    Ayrıca turunçgilleri etkileyen diğer hastalık ve zararlılar hakkında daha detaylı bilgi almak için “Turunçgil Hastalık ve Zararlıları ile Mücadele” adlı rehberimize göz atabilirsiniz.

    Yazan: Ziraat Mühendisi Aslı Nur Kasa

    Son Yazılar

    spot_img

    Önerilen Yazılar

    ×
    ×