Günümüzde artan dünya nüfusu ve gıda ihtiyacı karşısında tarımsal üretim sistemi teknikleri daha fazla talep görmeye ve yoğun kullanılma haline gelmiştir. Özellikle yoğun tarımsal faaliyetlerin yapıldığı alanlarda su kaynaklarının aşırı kullanımına bağlı olarak gelecek senaryolarında beklenen su kıtlığı ve aşırı gübre kullanımı ile ileri gelen, toprakların organik madde ve mineral bakımından fakirleşmesiyle beraber yoğun ekipman kullanımı, tarımsal faaliyetlerde toprak yapısının bozulması da tarımsal verimliliği tehdit etmektedir.

Bu olumsuzlukların meydana getirdiği sonuçlar da üreticileri hem tarımsal faaliyetlerin kaynaklarını daha verimli kullanmaya hem de çevresel etkileri azaltacak sürdürülebilir modern tarım tekniklerine yönlendirmiştir. Bu gelişmelerin bir sonucu olarak, sulama ve gübreleme uygulamalarını entegre bir biçimde gerçekleştiren fertigasyon tekniği tarımsal üretime kazandırılmıştır. Seralarda uygulanan fertigasyon işlemi, açık alanda yapılan fertigasyonla aynı temel prensiplere dayanır. Ancak daha kontrollü ve daha hassas ayarlamalar ile daha sürdürülebilir bir tarım imkânı sunarak çok daha verimli sonuçları ortaya çıkarmakla birlikte işlem kolaylığı sağlamaktadır.

SERA FERTİGASYONU NEDİR?

Sera fertigasyonu, fertigasyon tekniklerinin sera koşullarında daha kontrollü ve hassas bir şekilde yapılmasını sağlamaktadır. Bu teknik, modern tarım teknikleri arasında olup gübreleme ve sulamanın aynı anda yapılmasını sağlayarak bitkiye optimum miktarda fayda sağlamaktadır. Ayrıca bu teknik sayesinde, bitki besin maddeleri doğrudan bitkinin kök bölgesine ulaştırılarak daha etkili bir beslenme sağlanır. Yoğun tarım ekipmanının kullanıldığı tarım sistemlerine göre yapılan her aşama ve gelişim kontrol edilebilir ve buna göre bitkiye ihtiyaç duyduğu zaman doğru zamanda ve doğru dozda verilmesi sağlanmaktadır. Böylece hem bitki gelişimi desteklenir hem de çevresel etkiler en aza indirilir. Sadece verim için kullanılan bir teknik olmanın dışında, su ve gübre tasarrufu sağlamaktadır. Bu şekilde toprak yapısı bozulmadan ve etkin bir şekilde gübreleme işleminin yapılmasına olanak sağlamaktadır.

SERA FERTİGASYONU NASIL YAPILIR?

Sera ortamında fertigasyon sisteminin kurulması ve uygulanması belli başlı adımları içermektedir. Seralarda genellikle damlama sulama sistemi tercih edilmektedir. Bunun nedeni ise besin maddelerinin doğrudan köke ulaşmasının hedeflenmesidir ve bu sistem oldukça etkilidir. Bu sistemde kullanılacak gübrelerin seçimi oldukça önemlidir. Çünkü bu sistem için suda tamamen çözünebilen ve bitkinin gelişim evresinde ihtiyacı olan gübre formları uygulanmalıdır. Bu sistem için sulama sistemlerine gübre enjeksiyon sistemleri entegre edilmelidir. Bu sistemlerde venturi tipi enjektörler ile diyaframlı veya pistonlu pompalardan oluşan yapı, gübrelerin sulama suyu sistemine doğru miktarda karışmasını sağlamaktadır. Ayrıca bu sistemin düzenli aralıklarla sürekli kalibrasyon ayarı yapılmalıdır. Eğer kalibrasyon ayarı doğru yapılmazsa, bitkiye ihtiyacından fazla veya eksik gübre verilmesi bitkide stres veya beslenme eksikliğinin ortaya çıkmasına neden olabilir.

FERTİGASYON SİSTEMLERİNİN ÇEŞİTLERİ

Fertigasyon uygulamalarında kullanılan sulama sistemleri, tarla koşullarında farklı sistemler olabilse de sera ortamında genellikle damla sulama sistemi tercih edilmektedir. Bunun dışında açık alanlarda kullanılan sprinkler (yağmurlama) ve mikro sprey sistemleri seralarda yaygın değildir. Damla sulama sistemi, borular ve damlatıcılar aracılığıyla gübreli suyu doğrudan bitkinin kök bölgesine verir. Bu sistem, seralar dışında sıralı bitkiler, sebzeler ve meyve ağaçları gibi ürün gruplarında da oldukça yaygındır.

FERTİGASYON SİSTEMLERİNİN AVANTAJLARI VE DEZAVANTAJLARI

Fertigasyon sistemi, aynı jeotermal seracılık gibi modern tarımın verimlilik ve sürdürülebilirlik hedeflerine hizmet etmektedir. Sulama ile gübrelemenin entegre edilmesi sayesinde birçok teknik ve ekonomik avantaj sağlarken, dezavantajları da beraberinde getirmektedir.

FERTİGASYON SİSTEMİNİN AVANTAJLARI

Bu teknik sistemin birçok önemli avantajı vardır ve bunların en önemlisi sulama suyuyla birlikte gübre ve tarımsal ilaçların birlikte uygulanabilmesidir; bu da yoğun iş gücüne kolaylık sağlamaktadır. Ayrıca bu sistem sayesinde besin maddelerinin sulama yapılan tüm alana eşit şekilde dağıtılması sağlanmaktadır. Sürdürülebilir tarım amaçlarına göre, bitkinin ihtiyacına göre günlük hassas uygulamalar yapılabilirken, sadece kök bölgesine uygulama yapılarak toprakta besin ve su kontrolü sağlanır. Geleneksel tarıma göre ise topraktaki yıkanma ve yüzey akışı ile kayıplar azaltılır. Stres faktörleriyle mücadelede önemli bir paya sahiptir. Örneğin tuzlu koşullarda, tuzlu sulardan kaynaklanan olumsuz etkiler azaltılabilir. Bu süreç sonucunda bitki verimi ve ürün kalitesi artar.

FERTİGASYON SİSTEMLERİNİN DEZAVANTAJLARI

Her ne kadar birçok avantajı bulunsa da fertigasyon sisteminin bazı dezavantajları vardır. Bunlardan ilki, geleneksel tarıma göre kurulum maliyetinin daha yüksek olmasıdır; bu durum tercih sebebini arka planda bırakmaktadır. Ayrıca sistemde oluşabilecek teknik veya kullanımdan kaynaklı sorunlar ortaya çıkabilir. Örneğin, suda çözünmeyen ya da tıkanma riski olan gübreler sistemde sorun oluşturabilir. Bununla birlikte, yanlış uygulama sonucu bitkiler strese girebilir veya besin noksanlığı yaşanabilir. Sistem sürekli kontrol edilmeli ve kalibrasyon ayarı doğru yapılmalıdır.

Sonuç olarak sera fertigasyonu, modern tarımın ihtiyaçlarına yönelik geliştirilmiş bir teknik sistemdir. Bu sistem, entegre uygulamaların yapılmasından kaynaklı olarak ekonomik ve çevresel açıdan sürdürülebilir bir tarım yaklaşımı sunar. Her bitkiye eşit dozda ve aynı zaman aralıklarında doğru şekilde verilmesini sağlayarak etkili bir süreç yönetimi sağlamaktadır. Doğru planlandığında ve düzenli olarak izlenip yönetildiğinde, sera fertigasyonu hem kaliteli ürün elde etmeyi hem de sürdürülebilir tarımı mümkün kılar.

Yazan: Ziraat Yüksek Mühendisi Cafer Aşar