Tarım öyle bir sektör ki, her ürünün hasadı için belli bir zaman var. O gün gelmeden de hasat yapılmıyor.
Buğday, arpa, ayçiçeği, mısır, pamuk, sebze meyve derken bugünlerde zeytin bahçelerinde hummalı bir çalışma var.
Çiftçi bir an evvel ‘yeşil altını’ zeytinlerini toplamak için çalışıyor. Zeytinde bir var yılı bir yok yılı ve bu sene de yok yılında. Üstüne birde kuraklık eklenince ekstra yok yılı oldu zeytinin.
Öyle ki bazı illerde ağaçlardaki zeytin miktarı yok denecek kadar az. Tam tersi bazı illerde ise üretici çok memnun. Ama ülke geneline baktığımızda zeytin bu yıl üreticisini üzdü
Herkes bu yılki rekolte tahminini merak eriyordu beklenen açıklama Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi Başkanı Mustafa Tan’dan geldi.
Girişte de belirttiğim gibi yok yılı bu sene ve yapılan rekolte tahmini açıklamasına göre yüzde 35 düşüş bekleniyor. 2025-2026 üretim sezonunda 2 milyon 450 bin ton zeytin üretimi tahmin ediliyor ve sofralık zeytin üretimi 740 bin ton, zeytinyağı üretimi ise 310 bin ton olacak.
Açıklama gelir gelmez tepkiler de gecikmedi. Zira hem üreticiler hem sivil toplum kuruluşu temsilcileri hem de sanayiciler bu yıl en fazla 200 bin ton zeytinyağı üretimi öngörüyordu.
Bu haftanın dosya konusu zeytin. Rekolte tahmini nasıl belirlendi, taklit ve tağşiş ürünler zeytin sektörünü nasıl etkiliyor, fiyatlar hangi seviyede?
Önce Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi’nin rekolte açıklamasıyla başlayalım.
2 MİLYON 450 BİN TON ZEYTİN REKOLTESİ BEKLENİYOR
Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi (UZZK) Başkanı Dr. Mustafa Tan, 2025-2026 sezonunda 2 milyon 450 bin ton zeytin rekoltesi beklediklerini söyledi.
Mustafa Tan; rekolte tahmin çalışmalarının, Tarım ve Orman Bakanlığı bünyesinde kurulan ve UZZK, Odalar, Borsalar, Ege İhracatçı Birlikleri ile üretici birlikleri gibi sektörün tüm paydaşlarını içeren komisyonlar tarafından 41 ilde yerinde ve masada yapılan tartışmalarla belirlendiğini söyledi.
ZEYTİNCİLİKTE BU YIL “YOK YILI”
Zeytincilikte bu senenin “yok yılı” olarak tabir edildiğini belirten UZZK Başkanı Tan, “Geçen yılki rakamdan yüzde 35 azalmayla toplam 2 milyon 450 bin ton zeytin üretimi bekleniyor. Şu an için 740 bin ton sofralık zeytin ve 310 bin ton zeytinyağı üretiminin gerçekleşeceği tahmin edilmiştir.” diye konuştu.
Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi Başkanı Mustafa Tan, 15 yıl önce 90 milyon olan geleneksel ağaç sayısının, şimdi 110 milyon yeni ağaçla 200 milyona ulaştığını, bunun da “var” ve “yok” yılları arasındaki makası düşüren bir unsur olduğunu sözlerine ekledi.
Bu arada hemen hatırlatalım geçen yıl zeytin üretimi 3 milyon 750 bin ton, sofralık zeytin üretimi 750 bin ton ve zeytinyağı üretimi de 450 bin ton olarak açıklanmıştı.
Rekolte tahmini açıklamasının ardından ülkemizin üretim potansiyeli ve ihracat rakamlarına göz atalım.
AYDIN’DA HEDEF ZEYTİNDE DAHA FAZLA İHRACAT
Aydın Ticaret Borsası’nda düzenlenen toplantıda, zeytin ve zeytinyağı sektörünün sorunları, çözüm önerileri ve ihracat hedefleri masaya yatırıldı. ATB Yönetim Kurulu Başkanı Fevzi Çondur, Türkiye’nin dünya zeytinyağı üretiminde ikinci sırada, Aydın’ın ise ülke genelinde üçüncü sırada yer aldığını söyledi.
Türkiye’de yağlık zeytin üretiminin yüzde 14’ü, sofralık zeytin üretiminin ise yüzde 13’ü Aydın’dan karşılanıyor. 2024 yılında il genelinde 152 bin ton sofralık zeytin üretildi; Aydın zeytini ve zeytinyağı ihracatıyla yaklaşık 50 milyon dolar gelir elde edildi.
Zeytin üreticileri ve ihracatçılar, girdi maliyetlerinin yüksekliği ve haksız rekabetin sektörün en büyük sorunu olduğunu dile getirdi. Toplantıda, kalite odaklı üretim, güçlü tanıtım ve sürdürülebilir tarım uygulamalarıyla Aydın’ın zeytinyağı ihracatında daha fazla pay alması gerektiği vurgulandı.
Özellikle son paragrafta da dikkat çekildiği üzere haksız rekabet, taklit ve tağşiş ürünler diğer sektörlerde olduğu gibi zeytin sektörüne de ciddi zarar veriyor. Bu konuda en çok sıkıntı yaşayanlar ise Balıkesirli üreticiler.
AYVALIK ZEYTİNYAĞI’NDA TAKLİT ALARMI: 100 BİN TON SATILIYOR, ÜRETİM 18 BİN TON
Ayvalık Ticaret Odası Başkanı Ali Uçar, Türkiye genelinde satılan zeytinyağlarının yaklaşık yüzde 65’inin “Ayvalık zeytinyağı” etiketiyle satışa sunulduğunu belirterek, “Bölgemizde 16-18 bin ton üretim varken, piyasada 100 bin tona yakın ‘Ayvalık’ ibareli ürün var. Bu durum hem üreticiye hem de markamıza büyük zarar veriyor” dedi.
Uçar, taklit ve tağşişli ürünlerin, hem bölgenin marka değerini hem de üreticinin emeğini yok ettiğini söyledi, Ayvalık zeytinyağı, yılların emeğiyle oluşmuş bir güven markası. Sahte ürünler bu güveni yerle bir ediyor ifadelerini kullandı.
Tüketicinin bilinçlenmesinin önemine dikkat çeken Ali Uçar, Tarım ve Orman Bakanlığı ve Ticaret Bakanlığı’nın denetimleri sıklaştırması gerektiğini belirtti. Sosyal medya ve e-ticaret sitelerinde yapılan satışlara yönelik denetim eksikliğine değinen Uçar, “Adresleri sahte, markaları sahte. Aynı firmanın 18 farklı ‘Ayvalık’ markası var. Biz bunları laboratuvarımızda test ediyoruz, sonuçlar ortada” dedi.
Bu tabloyu maalesef ki sebze meyveden bala peynire kadar çok sayıda üründe görebiliyoruz. Bu emek hırsızlığı sektörün yıllardır kanayan yarası.
ANTALYA’DA REKOLTE YÜZDE 30 AZALACAK
Antalya Ticaret Borsası Başkanı Ali Çandır, yeni sezonda iklim koşullarının etkisiyle zeytin rekoltesinde yaklaşık yüzde 30 kayıp beklendiğini açıkladı. İl genelinde 55-60 bin ton zeytin, 7-8 bin ton zeytinyağı üretimi hedefleniyor.
Ali Çandır, “Doğru hasat teknikleriyle fire ve kalite kayıplarını en aza indirmeliyiz. Bozuk zeytinlerin ürün içine karışmaması çok önemli” dedi. Ayrıca, üreticiler ve işletmelerin ambalaj kullanımında hijyen ve kalite bilincini artırması gerektiğini vurguladı.
Antalya Ticaret Borsası tarafından hazırlanan zeytin hasat dönemine ilişkin raporunda güncel zeytinyağı fiyatları ise şöyle: İspanya’da sızma yağ 4,2 euro, Türkiye’de 230 TL; yemeklik yağ İspanya’da 3,8 euro, Türkiye’de 200 TL civarında seyrediyor.
Ali Çandır, “Rekolte düşse de zeytinyağı arzında sıkıntı yaşanacağını düşünmüyorum” dedi.
Bu noktada bir de üreticiler ne söylemiş ona bakalım. İller farklı olsada görüşler neredeyse aynı.
ZEYTİN ÜRETİCİSİ NE DÜŞÜNÜYOR?
Balıkesir – Burhaniye: Üreticiler, yeşil zeytinin kilosunun 50-80 TL arasında değiştiğini, yağlık zeytinin ise 35 TL’den satıldığını belirtti. Yüksek işçilik ve düşük yağ fiyatlarının kendilerini zorladığını söyleyen üreticiler, bu yıl ürünün bereketli ve kaliteli olduğunu söyledi.
Ege Bölgesi: Bölge üreticileri kuraklık ve artan maliyetlerden şikayetçi. Mazot, gübre ve işçilik fiyatları yükselirken, zeytinyağı fiyatları tüccarın insafına kalmış durumda. Üretici Doğukan Arıca (Manisa Akhisar) “Maliyetler artıyor, yağ fiyatı 300 TL’yi geçse de markette 600 TL’ye satılıyor, kazanan biz değiliz” dedi.
Ayvalık’tan Uğur Cihan ise “Kuraklık verimi ve kaliteyi düşürdü, işçi bulmak zor, emeğimizin karşılığını alamıyoruz” diye konuştu.
Bölge fiyatları: sızma zeytinyağı 280 TL/kg, ham yağ 110-143 TL, yemeklik zeytin 180-204 TL.
Manisa – Soma: Üretici Şerif Ali Uysal, kuraklık nedeniyle verimde yüzde 25-30 düşüş olduğunu belirtti. Artan gübre, mazot ve işçilik maliyetlerinin zeytinyağı fiyatlarını 250-300 TL bandına çıkarmasını bekleniyor. Ali Uysal, tüketicilere bilinen markalardan alışveriş yapmaları ve yağın doğru koşullarda saklanmasına dikkat etmeleri uyarısında bulundu.
SON SÖZ
2025-2026 sezonunda zeytinde beklenen yüzde 35’lik rekolte kaybı ve artan maliyetler üreticinin omuzlarındaki yükü iyice ağırlaştırıyor. Taklit ve tağşişin sektöre verdiği zararlar da emekçinin hakkını adeta yok ediyor.
Sürdürülebilir bir zeytin üretimi için üretici mutlaka desteklenmeli, kalite ve güvenlik öncelikler arasına alınmalı.
Tüketiciler de bilinçli olmalı, sektörün geleceği açısından taklit ve tağşiş ürünlerden mutlaka uzak durmalı.
Hazırlayan Gazeteci Taner Öztürk