Daha Fazla Gör

    Son Yazılar

    ZEYTİNİN ALTIN YILI MI YOK YILI MI?

    Çiftçinin sarı altını, vatandaşın şifa kaynağıdır zeytin yağı. Marmara ve Ege Bölgesi başta olmak üzere yurdun belli illerinde dünyanın en kaliteli zeytin ve zeytinyağları üretiliyor. Zeytin yok yılına bir de kuraklık ve dünyadaki rekolte düşüşü eklenince tıpkı çiftçinin söylediği gibi zeytinyağı oldu size altın.

    Zeytin hasadı tüm hızıyla sürüyor. Üretim, kalite, maliyet, işçi sorunu ve daha birçok konu gündeme dahi gelmiyor. Gündemdeki tek konu yağ fiyatları. Aylardır zeytinyağı fiyatındaki artışlar tartışılıyor. Peki neden fiyatlar bu kadar arttı?

    BİR ÜRÜNDE FİYAT NEDEN ARTAR?

    Üretim maliyetlerinin artması, üretimin azalması, ürüne olan talebin artması ve buna benzer nedenler sayılabilir. Türkiye açısından bakıldığında bu faktörlerden maliyet artışı öne çıkıyor. Üretim bakımından 2022 yılı rekor üretimin gerçekleştiği bir yıl oldu. 2023 yılında ise “yok yılı” olmasına rağmen ortalama bir üretim var. Fiyat artışında önemli faktörlerden birisi dış talebin artması. Dünyanın en büyük zeytinyağı üreticisi İspanya ve ikinci sıradaki İtalya’da yaşanan üretim krizi nedeniyle Türkiye’deki zeytinyağına olan talep arttı. Ayrıca bu ülkelerdeki yağ fiyatları artınca Türkiye’de de arttı.

    BU YIL 180 BİN TON ZEYTİNYAĞI REKOLTESİ BEKLENİYOR

    Ağaç varlığının 200 milyon adete çıkması ile var yılı ile yok yılı arasındaki farkın çok daraldığını söyleyebiliriz. Son yıllardaki üretim bunu doğruluyor. 2017- 2018 sezonunda Türkiye’nin zeytinyağı üretimi büyük bir sıçrama ile 263 bin tona çıktı. 2018-2019’da 193 bin 500 ton, 2019-2020’de 230 bin ton, 2020-2021’de 193 bin 500 ton olan üretim 2021-2022’de 205 bin ton oldu.

    2022-2023’te ise Uluslararası Zeytin Konseyi’ne göre 380 bin ton, Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi’ne göre ise 421 bin ton zeytinyağı üretimi ile tüm zamanların rekoru kırıldı. Yani Avrupa’da üretimin büyük oranda azaldığı bir dönemde Türkiye üretim rekoru kırdı. Bu yıl beklenen üretim ise 180 bin ton.

    BAKAN YUMAKLI: VATANDAŞLAR SPEKÜLASYONLARA İTİBAR ETMEMELİ

    Tarım ve Orman Bakanı Yumaklı, bu yıl 180 bin ton civarında olması beklenen zeytinyağı üretiminin, stoklar göz önünde bulundurulmasa dahi iç tüketimi karşılayabilecek düzeyde olduğunu belirterek, vatandaşların spekülasyonlara itibar etmemesini istedi.

    Geçen yıl Cumhuriyet tarihinin en yüksek hasadının yapıldığını anımsatan Yumaklı, şöyle konuştu: Yaklaşık 440 bin ton zeytinyağı üretimi yapıldı bu hasattan. Bu yıl 180 bin ton civarında bir zeytinyağı üretimimiz olacak. Çünkü malumunuz; bir yıl var yılı bir yıl yok yılı. Bu yıl da 180 bin tonluk bir üretimimiz olacak. Türkiye’mizin zeytinyağı tüketimi yaklaşık 160 bin ile 180 bin ton civarında. Yani bizim üretimimiz sadece bu yıl ürettiğimizi düşünsek bile bizim tüketimimize yeter vaziyette. Dolayısıyla zeytin üzerinden yapılan spekülasyonlara vatandaşımızın, milletimizin itibar etmemesini özellikle istirham ediyorum. Tabii bu tür konular gündeme geldiğinde herkesin bir şekilde kötü niyetli olanların diyelim bunu kullanma amacıyla kendine özgü birtakım yöntemler uyguladığını da görüyoruz.

    ZEYTİNİN “YOK YILI”NDAN “VAR YILI”NA ZEYTİNYAĞI STOKU FAZLASIYLA GİDİLECEK

    Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi Başkanı Mustafa Tan, zeytinyağında bu üretim sezonunda rekoltenin 179 bin 300 ton, sofralık zeytinde ise 442 bin ton olarak gerçekleşmesini beklediklerini söyledi.

    Ülkedeki zeytin ağacı sayısında son 15 yılda ciddi artışın olduğunu anlatan Mustafa Tan, şöyle konuştu: Geçen sene 421 bin ton zeytinyağı üretim yaptık. 735 bin ton da sofralık zeytin ürettik. Böyle bir yıldan sonra tabii ki çok daha düşük bir üretim olması zeytin ağacının genetiğinde var. Geçen yıla göre ağaç başına verim yüzde 55,7 azalarak 7,9 kiloya düşmüş. Toplam zeytin miktarında yüzde 54,9 yani yaklaşık yüzde 55’lik bir azalma var geçen seneye göre. 1 milyon 342 bin 998 ton zeytin üretim olmuş toplam yağlık ve sofralık zeytinde. Geçen seneye göre sofralık zeytinde yaklaşık 39,8 oranında bir azalma olmuş ve 765 bin tondan 442 bin tona düşmüş. Bu yıl zeytinyağında biraz daha düşüş fazla. 2023 yılında 421 bin ton olan zeytinyağı üretimi bu miktar 179 bin 300 tona gerilemiş.

    VAR YILINA YAKLAŞIK 50 BİN TON STOKLA GİRECEĞİZ

    Mustafa Tan, Türkiye’nin dünyada olduğu gibi “var” ve “yok” yıllarını yaşayan bir ülke olduğunun altını çizdi.

    Zeytinyağında bu üretim sezonunda tahmini rekoltenin 179 bin 300 ton, sofralık zeytinde ise 442 bin ton olarak gerçekleşmesini bekliyoruz, diyen Tan, şunları söyledi: Bizim hem ihracatımızı hem de iç piyasadaki tüketimimizi fazlalıkla karşılayabilecek bir rakam. Ülkemizde geçen yıl bir önceki yıldan gelen stokla birlikte dönem başı 480 bin ton üretime ulaşmıştı. Bunun yaklaşık 300 bin tonu hem ihraç edildi hem de iç piyasada rekor seviyelerde tüketildi. Böylece bu dönemin başında 180 bin ton civarında bir stok devretmiş oldu. Bu yılda da 180 bin ton kadar bir ürün olduğu tahmin edildiğini varsayarsak 360 bin ton gibi zeytinyağına sahibiz. Geçtiğimiz yıl olduğu gibi rekor seviyede ihracatımız 150 bin ton, en fazla iç tüketimimiz de 160 bin ton bile olsa önümüzdeki var yılına yaklaşık 50 bin ton gibi stokla girmemiz söz konusu.

    ZEYTİNYAĞI ÜRETİMİ AVRUPA’DA 1 YILDA 767 BİN TON AZALDI

    Konuyu daha iyi anlamak için Avrupa’yı, üretici ve ihracatçı konumundaki ülkeleri de incelemek gerekiyor. Zeytinyağı üretiminin ve ticaretinin çok önemli bir bölümünü Avrupa Birliği ülkeleri gerçekleştiriyor. İspanya ve İtalya piyasanın ana aktörleri. Son beş yıllık döneme bakıldığında Avrupa Birliği’nin toplam zeytinyağı üretimi ortalama 2 milyon tonun üzerinde.

    Uluslararası Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi verilerine göre, Avrupa Birliği ülkelerinin zeytinyağı üretimi 2018 – 2019 sezonunda 2 milyon 263 bin ton olurken, 2019 – 2020 sezonunda 1 milyon 919 bin ton, 2020-2021 sezonunda 2 milyon 51 bin ton, 2021-2022 sezonunda ise 2 milyon 271 bin ton olarak gerçekleşti. Son 500 yılın en kurak yılı olarak tarihe geçen 2022-2023 sezonunda zeytinyağı üretimi 1 milyon 504 bin tona geriledi. Üretim sadece bir yılda 767 bin ton azaldı. Bu gerileme ve üretimdeki düşüş oranı net olmamakla birlikte 2023- 2024 sezonunda da devam ediyor.

    DÜNYA ZEYTİNYAĞI ÜRETİMİ 3 MİLYON TONUN ALTINDA

    Avrupa’daki kuraklık ve buna bağlı olarak İspanya ve İtalya’daki zeytin ve zeytinyağı üretiminin düşmesi dünya üretimine de yansıdı. Dünya zeytinyağı üretimi son yıllarda ilk kez 3 milyon tonun altına geriledi. Bundan 5 yıl önce 2018-2019 sezonunda dünya zeytinyağı üretimi 3 milyon 304 bin tondu.

    2019-2020 sezonunda 3 milyon 269 bin ton, 2000- 2021 sezonunda 3 milyon 19 bin ton ve 2021- 2022 sezonunda 3 milyon 398 bin ton olan üretim 2022- 2023 sezonunda 2 milyon 729 bin tona geriledi. Dünya zeytinyağı fiyatlarındaki artışın önemli nedenlerinden birisi üretimdeki bu azalmadır.

    İTHALAT 1 MİLYON TON SINIRINDA

    İspanya ve İtalya’daki üretim krizine bağlı olarak zeytinyağı ithalatı yapan ülkelerin ithalatında da düşüş yaşandı. Uluslararası Zeytin Konseyi’nin verilerine göre, zeytinyağı ithalatı 2020-2021 sezonunda 1 milyon 446 bin ton olarak gerçekleşirken, 2021-2022 sezonunda 1 milyon 139 bin ton oldu. Kuraklığın etkili olduğu 2022-2023 sezonda ise ithalat 1 milyon 66 bin tona geriledi.

    Dünyada en fazla zeytinyağı ithalatı yapan ülkelere baktığımızda Amerika Birleşik Devletleri, Brezilya, Kanada ve Japonya ilk dört sırada yer alıyor. Amerika’nın yıllık ithalatı 350 – 399 bin ton arasında değişiyor. 2021-2022 sezonunda 399 bin ton ithalat yapılırken 2022-2023’te ithalat 360 bin tona geriledi.

    Brezilya’nın yıllık ithalatı 100 bin ton civarında. 2021-2022 sezonunda 100 bin ton ithalatı olan Brezilya 2022-2023 sezonunda 85 bin ton ithalat yaptı. Kanada’nın ortalama 55 bin ton ithalatı var iken aynı dönemde 50 bin tona geriledi. Yıllık ortalama 65 bin ton ithalat yapan Japonya’nın zeytinyağı ithalatı 2022-2023 sezonunda 57 bin ton oldu.

    AVRUPA’NIN ZEYTİNYAĞI KRİZİ TÜRKİYE’Yİ NASIL ETKİLER?

    Zeytinyağı fiyatındaki artışın iki önemli nedeni var, artan maliyetler ve dışarıdan gelen talep. Sadece Türkiye’de değil, dünyada da fiyatlar artıyor. Uluslararası Zeytin Konseyi’ne göre İspanya’da geçen sezonun aynı dönemine göre yüzde 80,2 artışla sızma zeytinyağının litresi 7,97 Euro. İtalya’da fiyat yüzde 63,8 artışla 8,7 Euro, Yunanistan’da yüzde 123,2 artışla 7,7 Euro, Tunus’ta ise sızma zeytinyağının fiyatı 8,2 Euro oldu.

    Uluslararası Zeytin Konseyi verilerine göre, İspanya ve İtalya’da kuraklığa bağlı olarak üretimde ciddi düşüş yaşanırken Türkiye’de üretim ve ihracat arttı. Türkiye’nin zeytinyağı üretimine baktığımızda 1990’lı yılların başında “var yılı” ile “yok yılı” arasında çok dalgalı bir üretim var.

    Ortalama olarak üretim var yıllarında 80 bin ton, yok yıllarında 40 bin ton seviyelerinde gerçekleşiyor. Çok ekstrem yıllar da var. Örneğin 1993-1994 sezonunda 48 bin ton olan üretim 1994-1995 sezonunda 160 bin tona yükseliyor. 1995-1996 sezonunda 40 bin tona gerilerken ertesi sezon 200 bin tona çıkıyor.

    ZEYTİNYAĞINDA SAHTECİLİK UYARISI

    Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) zeytinyağında sahte ürünlere karşı tüketicileri uyardı. Başkan Şemsi Bayraktar fiyatların yükselmesinin sahteciliği artırdığını söylerken denetimlerin artırılması çağrısı yaptı.

    Bayraktar, yükselen fiyatların piyasada taklit ve tağşişli ürünlerin sayısını daha fazla artırdığını belirterek, üreticilerin ürettiği ürünü korumak için her türlü hile ve sahtekarlığa karşı önlem alınması gerektiğini söyledi.

    KALİTELİ ZEYTİNYAĞI NASIL ANLAŞILIR?

    Faydaları saymakla bitmeyen ve sağlıklı yağlar arasında yer alan zeytinyağının piyasaya sahtesinin sürüldüğü ortaya çıktı. İstanbul Tarım ve Orman Müdürlüğünün yaptığı denetimlerde, internet üzerinden satılan zeytinyağlarının tümünün sahte olduğunu açıkladı. Gıda Mühendisleri Odası İzmir Şube Başkanı Uğur Toprak, zeytinyağında hileli ürünlere karşı uyarılarda bulundu.

    SAHTE ZEYTİNYAĞINA DİKKAT!   

    Toprak, zeytinyağı olarak farklı yağlardan oluşan karışımların ucuza satıldığını belirtip: Ucuz gördüğünüz ürünleri almayın. Yol kenarında plastik şişelerde satılan ürünleri ‘Ali Amca’ ya da ‘Ayşe Teyze’ diye güvenip, alıyoruz ama bu ürünlerde taklit ve tağşiş yapılma olasılığı oldukça yüksek, dedi.

    İNTERNET SATIŞLARI SAHTE ÇIKTI

    Tüketicilerin de piyasa fiyatlarının altında satılan ve güvenilir olmayan gıdalara karşı dikkatli olmaları çağrısında bulunan İstanbul Tarım ve Orman Müdürü Ahmet Yavuz Karaca: Özellikle elektronik ortamda satış yapan yerlerden de numuneler alıyoruz. Bu dönemde aldığımız 8 zeytinyağı numunesinin 8’inde de olumsuzluk tespit ettik, ifadelerini kullandı.

    TARİŞ’İN ZEYTİNYAĞI ALIM FİYATLARI

    Zeytinyağı piyasasının önemli aktörlerinden biri olan Tariş Zeytin ve Zeytinyağı Tarım Satış Kooperatifleri Birliği her yıl zeytinyağı alım fiyatını açıklar. Açıkladığı fiyat, piyasa açısından belirleyici olur.

    Tariş, 2019 yılında 0.3 asit yemeklik zeytinyağı alım fiyatını litre başına 20 lira olarak açıkladı. 2020’de 26 lira, 2021’de 35 lira olarak açıklanan fiyat, 2022’de 81 lira olarak belirlendi. Tariş, 2023 yılı ürünü 0,3 asit yemeklik zeytinyağı alım fiyatını litre başına brüt 295 lira açıkladı. Tariş, 0,3 asit yemeklik zeytinyağı fiyatını açıklarken asit oranına göre diğer yağlar için de fiyat açıklıyor.

    Buna göre, 0,5 asit yemeklik yağın litresi brüt 275 lira, 1 asit yağ için litre başına 220 lira, 1,5 asit yağ için 205 lira ve 2 asit yağ fiyatı ise 200 lira açıklandı. Rafinajlık yağlar için açıklanan fiyatlar çok daha düşük. Dolayısıyla Tariş, en kaliteli yağ ile en düşük kaliteli yağ alım fiyatını 295- lira ile 75 lira arasında fiyat açıkladı.

    Bu yıl özellikle 0,3 asit zeytinyağının çok az olduğu ifade ediliyor. Bu nedenle üreticiler ellerindeki yağı 295 liradan satacaklar diye algılanmasın. Ayrıca, “ihracatta yasak var” diye üreticinin elindeki yağı ucuza almak isteyenlere de fırsat verilmemeli. Dökme ve varilli olarak ihracattaki yasak sürüyor.

    Kutulu ihracatta ise bir yasak yok. Kaldı ki ihracat kısıtlamasına ilişkin kararın alındığı Temmuz 2023’te zeytinyağının litresi 185 liraydı. Bugün Tariş’in fiyatlarını yukarıda yazdım. İhracat kısıtlaması fiyat artışını durduramadı.

    RAF FİYATLARI ÇOK FARKLI

    Tüketici açısından bakıldığında hem alım gücünün düşmesi hem de fiyatların artması nedeniyle zeytinyağı tüketimi dar gelirli için hayal oldu. Raflarda daha çok 2022-2023 sezonu yağlar satılıyor. Yeni hasat döneminin yağları “erken hasat” olarak satılıyor. Geçen sezonun yağları şu anda raflarda 5 litresi 1650 lira ile 1850 lira arasında değişen fiyatlardan satılıyor.

    Raflarda 1 litrelik yağlar pet şişede 280-290 lira, teneke kutuda 290 lira, cam ambalajda 310- 320 liradan satılıyor. Bu fiyatların altında veya üstünde fiyatlar elbette var. Marketten markete veya internet sitelerinde fiyatlar değişiklik gösteriyor. Ama 5 litresi 400-500 liraya zeytinyağı olmayacağını tüketicinin bilmesi gerekiyor. O fiyata satılan yağlar zeytinyağı değildir.

    ZMO’DAN ÇARPICI RAPOR: DAR GELİRLİ ANCAK TADIMLIK TÜKETİR!

    TMMOB’a bağlı Ziraat Mühendisleri İzmir Şubesi, açıkladığı 2023 yılı zeytin ve zeytinyağı raporunda çarpıcı ifadeler yer aldı. Raporda: Zeytinyağında düşen üretim ve yüksek fiyatlar nedeniyle tüketiciler ürünlere ulaşmakta zorlanacak ve dar gelirli zeytinyağını ancak tadımlık tüketebilecektir, denildi.

    YÜZDE 54,9 AZALDI

    Rapora göre, 2023 yılında ağaç başına ortalama üretim geçen seneye göre azalmış ve buna bağlı olarak toplam zeytin miktarının yine geçen seneye göre yüzde 54,9 azalarak 1.342.998 ton olacağı tahmin ediliyor.

    ÖNCEKİ YILLARA GÖRE DİKİM ARTIŞI YOK

    Raporda, 2023 yılı için toplam zeytinyağı üretim beklentisinin 179.300 ton olduğu belirtilerek: Türkiye’de; 170.859.878 adet meyve veren, 31.281.898 adet meyve vermeyen zeytin ağacı olduğu ve toplam 2022/23 sezonuna göre yüzde 3,1 artış belirtilmiştir. Son 10 yılın ağaç sayısı incelendiğinde artışlar görülse de önceki yıllara göre ciddi bir dikim artışına rastlanmamaktadır, ifadelerine yer verildi.

    İHRACATTA İSTİKRAR YOK

    Türkiye’nin zeytinyağı üretimine bağlı olarak zeytinyağı ihracatında da uzun yıllar istikrar sağlanamadı. Türkiye’nin ihracatı 1990’lı yıllarda ortalama 10 bin ton civarında. Arada ekstrem yıllar var. 1994-1995 sezonunda 55 bin ton, 1998-1999’da 86 bin ton ihracat yapıldı. Fakat, 1999-2000 yılında sadece 16 bin 500 ton ihracat yapılabildi. 2000-2001 yılında 92 bin ton ihracat ile o dönemin rekoru kırıldı.

    Sonraki yıllarda yine sert düşüşler ve artışlar var. 2010-2011 sezonunda sadece 12 bin tonluk ihracat yapıldı. 2012-2013 sezonunda bir kez daha 92 bin tona ulaşıldı. Son yıllarda ortalama 45-50 bin ton ihracat yapılırken 2022-2023 sezonunda Ege İhracatçı Birliklerinin verilerine göre 150 bin tonu aşan bir ihracat var.

    ZEYTİNYAĞI İHRACATI 150 BİN TONU GEÇTİ

    Ege Zeytin ve Zeytinyağı İhracatçıları Birliği verilerine göre, 2021-2022 (1 Kasım 2021-31 Ekim 2022) sezonunda 58 bin 271 ton olan Türkiye’nin zeytinyağı ihracatı 2022-2023 sezonunda (1 Kasım 2022-31 Ekim 2023) yüzde 158 artışla 150 bin 618 tona çıktı.

    Aynı dönemde ihracat geliri yüzde 259 artışla 201 milyon 491 bin dolardan 723 milyon 858 bin dolara ulaştı. 2021-2022 sezonunda zeytinyağının litresi ortalama 3,46 dolardan ihraç edilirken, 2022-2023 sezonunda 4,81 dolardan ihracat yapıldı. Bu fiyatları değerlendirirken bugünkü fiyatlarla karşılaştırmak yanıltıcı olur. 1 Kasım 2022’den 31 Ekim 2023’e kadar olan dönemin ortalama fiyatı bu.

    Geçen sezon, zeytinyağının yüzde 46’sı dökme, yüzde 4’ü varilli, yüzde 50’si kutulu ihraç edildi. Bu sezon ise, son 3 ayda dökme ve varilli ihracat yasağına rağmen, yüzde 71 dökme, yüzde 6 varilli ve yüzde 23 kutulu ihraç edildi.

    FİYATLAR DA SAHTESİ DE UÇTU

    Türkiye’de 2023 -2024 sezonu zeytinyağı üretiminde yok yılı olması sebebiyle geçen sezona oranla düşüş yaşandığını ifade eden Aydın Ticaret Borsası Yönetim Kurulu Başkanı Fevzi Çondur: Arzın azalması ve zeytinyağı talebinin devam etmesi nedeniyle de uluslararası zeytinyağı piyasalarındaki fiyatlar da 8.500.00 Euro/ton seviyelerine yükselmiştir. Ülkemizde ise yurt dışındaki fiyat yükselişlerine endeksli olarak sızma zeytinyağlarında, üreticiden alım fiyatı 260- 280 TL arasına yükselmiştir, dedi.

    Piyasada zeytinyağı fiyatlarının yükselmesinden dolayı, özellikle kontrolü yapılmayan e-ticaret siteleri üzerinden düşük fiyatlı zeytinyağı satışının yapılmasının akıllara taklit ve tağşişi getirdiğini ifade eden Çondur, bu durumun hem insan sağlığı hem de ekonomi açısından sorun teşkil ettiğini belirtti.

    ZEYTİNYAĞI İHRACATINDA YASAKLAR KALDIRILMALI

    Dökme ve varilli zeytinyağı ihracatına getirilen kısıtlamaların iç piyasada fiyatların düşmesini sağlamadığı gibi zeytinyağı fiyatlarının yüzde 30 artışına yol açtığını dile getiren Ege Zeytin ve Zeytinyağı İhracatçıları Birliği Başkanı Davut Er, zeytinyağı ihracatındaki kısıtlamalar sonrasında Türkiye’nin ihraç pazarlarında prestij ve döviz kaybı yaşadığını, yasakların bir an önce kaldırılması gerektiğini kaydetti.

    Yazan: Taner Öztürk

    Son Yazılar

    spot_img

    Önerilen Yazılar

    Abone Olun

    ×