Üzümsü meyveler yüksek antioksidan kapasiteleri ve antosiyanin içeriğiyle dikkat çekmektedir. Bu özellikleri üzümsü meyvelerin son yıllarda dünyada tüketimlerini ve ticari değerlerini artırmıştır. Aronya da bu üzümsü meyvelerden bir tanesidir. Orta pH’lı ve ılıman iklime sahip alanlarda tarımı yapılan bir bitkidir.
Aronya bitkisinin tarımda en büyük avantajlarından biri bahçe kurulumu yapılmasından sonra kısa bir süre içerisinde ürün alınarak yatırım maliyetlerini hızla karşılamasıdır.
Meyvelerinin farklı alanlarda kullanılabiliyor olması da ekonomik açıdan aronya bitkisini cazip hale getirmektedir. Ayrıca meyvesinin sağlık açısından birçok yararı bulunmaktadır.
ARONYA MEYVESİ NEDİR?
Aronya bitkisi, rosaceae familyasına ait olan ve tür adı Aronia melanocarpa olan çok yıllık bir bitkidir. Çalı formunda ve üzümsü bir meyve olan aronya, içeriğinin zenginliği nedeniyle süper meyve olarak da adlandırılmaktadır. Ayrıca Yaban Mersini (Likapa) ile benzerlikler taşır.
Kışın yaprak döken bitkinin boyu 2 ila 2.5 metreyi bulabilmektedir. Kök sistemi olarak ince ve lifli bir kök yapısına sahiptir. Mayıs ayı genellikle çiçeklenmenin başladığı zamandır. Aronya bitkisi çiçeklenmeye mayıs ayında başladığından ilkbahar geç donları bitkide zarar oluşturmaz.
Aronya meyvesi içerdiği kimyasallar sayesinde kalp hastalıkları ve kansere karşı koruyucu etki gösterebilmektedir. ORAC değerinin de diğer tarımsal ürünlere bakıldığında oldukça yüksek olduğu görülmektedir. Bağışıklığı güçlendiren aronya, yüksek antioksidan içeriği sayesinde yaşlanma karşıtı bir etki de gösterir.
ARONYA MEYVESİ YETİŞTİRCİLİĞİ İÇİN UYGUN KOŞULLAR
Aronya bitkisi adaptasyon kapasitesi yüksek bir bitkidir. İklim isteği bakımından seçici olmayan aronya bitkisini yetiştirmek için en uygun koşullar ılıman iklime sahip olan yerlerdir. Aronya dona ve düşük sıcaklıklara dayanıklı bir bitkidir. Karın altında sürgünler -30 ila -35ºC’ye kadar dayanabilmektedir. Bu özellik onu dünyanın birçok yerinde yetiştirilebilir yapmaktadır. Mayıs ayı aronya bitkisinin çiçeklenmeye başladığı aydır.
Bu nedenle ilkbahar geç donları aronya bitkisinin çiçek ve küçük meyvelerinde zarar oluşturmaz. Güneşlenmenin iyi olduğu alanlarda aronya yetiştiriciliği yapmak verim ve kaliteyi artırmaktadır. Güneşlenmeye bağlı olarak meyve tadında değişimler olmaktadır. Gölgede yetişen meyvelerde tanensi bir tat olurken yeterli güneş alan meyvelerin tatlılığı artmaktadır.
Aronya bitkisinin adaptasyon kapasitesinin yüksek olduğundan bahsetmiştik. Yüksek adaptasyon kapasitesi bitkinin çok geniş pH aralığı ve toprak tiplerinde yetişebilmesine olanak sağlar. Orta bünyeli, iyi drenajlı, pH’sı 6-6,5 ve organik maddece zengin topraklar aronya yetiştiriciliği için optimum toprak koşulları arasında yer almaktadır.
Aronya yetiştiriciliği yapılırken toprağa organik madde eklenmesi, toprağı nem ve besin maddesince doyurarak toprak havalanmasını ve drenajı iyileştirdiğinden dolayı oldukça faydalıdır. Bu sebeple aronya yetiştirilecek alanlarda dikimden an az 1 yıl kadar önce topraklara organik madde ilave edilerek karıştırılması bitkinin adaptasyonunu artıracağından bitki kuvvetli gelişme gösterebilmektedir. Bu da yetiştiricilikte verimlilik artışı görmemizi sağlar.
ARONYA DİKİMİ VE BAKIM SÜRECİ
Aronya bitkisi tohum, çelik, dip sürgünü ve doku kültürü ile çoğaltılabilen bir bitkidir. Dikimde kullanılacak olan aronya bitkisinin fidanlarının hastalıklardan ari bir şekilde sağlıklı ve canlı olması gerekmektedir. Fidanların dikimini gerçekleştirmeden önce zarar gören sürgün ve kökler var ise bu kökler ve sürgünler budanmalıdır. Fidanlar arası dikim mesafesi toprağa, hasat edilecek yönteme ve bitkinin çeşit özelliklerine göre belirlenmelidir. Bitkinin dikimi için hafif gölgeli veya tam güneşli, hafif meyilli ve güneye bakan yerler en uygun alanlardır. Bitkinin güneşten yararlanmasının maksimum olabilmesi için bahçe sıralarının kuzey-güney doğrultusunda olması gerekmektedir.
Bitkinin dikimi yapıldıktan sonra can suyu mutlaka verilmelidir. Aronya’nın kökleri çok ince ve yüzlek köklü olduğundan devamlı nemli tutulmaya ihtiyaç duyar. Bu yüzden bitki uzun süre susuz bırakılmamalıdır. Özellikle meyve tutumu ile hasat sonu arasında düzenli sulamaya ihtiyaç duymaktadır. Düzenli sulama yapılmaz ise meyve kalitesi düşeceğinden verime etki edecektir.
Yabancı ot kontrolü ve toprağın havalanması açısından toprak işleme önemlidir. Ancak bitkinin yüzlek köklü olduğunu söylemiştik. Bu nedenle toprak işleme yapılırken köklere zarar vermemek için derin bir şekilde toprak işlemeden kaçınılmalı yüzeysel yapılmalıdır.
ARONYA HASADI VE DEPOLAMA
Aronya meyvesi üzümsü bir meyvedir demiştik. Aynı üzüm gibi bir salkımda 5 ila 15 tane meyve bulunmaktadır. İklim ve meyve çeşidi gibi büyüme ve gelişmeyi etkileyen faktörlere bağlı olarak meyveler 90-110 gün içerisinde olgunlaşırlar. Yumuşama, tatlanma ve irileşme, renklenmenin artması meyvenin olgunlaşmasına işaret eder. Ağustos ayının sonlarında veya eylül ayının başında olgunlaşan meyveler hasat edilir. Tam olarak olgunlaşmadan hasat edilen meyvelerin kaliteleri düşük olmaktadır.
Hasat işlemi kuru ve yağışsız havalarda mekanik olarak hasat makinalarıyla veya elle yapılmaktadır. Hasat işlemi elle yapılıyor ise hasadı yapan kişi ve kişiler meyvelerin ezilmemesine ve meyvenin sağlıklı görüntüsünü kaybetmemesine dikkat ederek toplama işlemini gerçekleştirmelidir. Hasat işleminde hasat makinasının kullanımın ekonomik olabilmesi için aronya bahçesinin en az 50 da olması gerekmektedir. Aronya meyvesi hasadında ilk iki yıl el ile hasat önerilmekte 3. yıl itibariyle makine ile hasat yapmaya geçilebilmektedir. Ayrıca sanayilik olarak toplanan meyveler makine ile taze tüketilecek olanlar da el ile toplanabilir.
Hasat edilen aronya’nın dayanma süresinin artması için ön soğutma işlemi ile sıcaklığı 10ºC’ye düşürülür. Aronya meyveleri taze olarak tüketilecek ise direkt 250 veya 500 gramlık hava alan delikli ve şeffaf kutulara konulmaktadır. İşlenecek aronya meyveleri -18°C’ de hızlı dondurma işlemi yapılarak şoklanır ve -23ºC’ de muhafaza edilir. %90-95 nem ve 0-1°C sıcaklığa sahip soğuk hava depolarında olgun ve kuru meyveler kalite kaybı yaşamadan 2 ay boyunca saklanabilmektedir.
Aronya yetiştiriciliği hem ekonomik açıdan cazip olması hem de meyvesinin sağlık açısından çok faydalı olması nedeniyle her açıdan karlı bir tarım faaliyetidir. Hassas bir hasat gerektirse de iklim ve toprak isteği bakımından seçiciliğinin olmaması avantajlıdır. Dünyada son yılarda tüketiminin ve ticari değerinin artmış olması da tüm bunları destekler niteliktedir.
Dikim ve bakım süreçlerinde bitkinin optimum ihtiyaçlarının karşılanması ve olgunlaşan meyvelerin doğru zamanda ve şekilde hasadı ile aronya yetiştiriciliği üreticiler için karlı bir seçenek olacaktır.
Ziraat Mühendisi Aslı Nur KASA