Birçok ülkenin yüzyıllardan beridir en temel gıda maddelerinden bir olup ülkeler için ekonomik açıdan çok büyük bir öneme sahiptir. Bu nedenle, Buğday Sürme hastalığı buğday üretimine etkisi, tarım sektörünün genel performansına ve ülke ekonomisine etki etmektedir.

Ülkemizde buğday hastalıkları arasında görülen sürme hastalığı, ülkemizde buğday kör hastalığı olarak da yaygındır ayrıca karadoğu hastalığı ve kara pamuk hastalığı gibi farklı isimlerle anılmaktadır.

Buğday sürme hastalığı belirtileri bitkilerinin başakları üzerinde görülmektedir. Buğday sürme hastalığı mücadele yöntemleri doğru ve etkili şekilde uygulanmalıdır.

BUĞDAY SÜRME HASTALIĞI NEDİR?

Başak hastalığı olarak bilinen Buğdayda sürme hastalığı Adi sürme ve Cüce sürme olmak üzere 2 farklı varyetesi bulunmaktadır. Tilletia foetida ve Tilletia caries etmeninden kaynaklanan Adi sürme ve Tilletia contraversa etmeninden kaynaklanan cüce sürme buğday sürme hastalıklardandır.

Buğday sürmesi enfeksiyonlarından başakları kör adı verilen tanelerin hastalıklı olduğu ve hasat sırasında ezilen bu tanelerden çıkan sporların etrafa dağılarak toprağa bulaşıp veya bulaşık tohumların ekildiği zamanda tohumlar çimlenmeye başladığı zaman hastalıklı sporlarda çimlenmeye başlayarak tohumu enfekte eder.

Böylece miseller tohum bünyesine girmiş olur. Bitkinin büyümesi ile birlikte hastalık başaklara ulaşır ve buğday tanelerini sürme sporlarıyla doldurur bu da tanelerin içinin siyah olmasına sebep olmaktadır.

BUĞDAYDA SÜRME HASTALIĞI BELİRTİLERİ

Buğday sürme hastalığı belirtileri başaklarda gözüktüğü için başakları oluşuncaya kadar hastalık ortaya çıkmamaktadır. Başaklar oluştuktan sonra süt olum döneminde sağlamlar ve hastalıklı taneler ayırt edilmeye başlanmaktadır.

Hastalıklı bitkilerin boyları daha kısa boylu ve daha uzun süre yeşil kalmaktadırlar. Özellikle cüce sürme hastalığı bulunan bitkilerde boy kısalmaya çok bariz bellidir ayrıca başaklar sağlam başaklara göre daha hafif oldukları için bitki boyları dik durmaktadır eğilim göstermemektedirler.

Sürmeli buğday başağı, başaklarda bulunan taneler zamanla siyah sporlar dolduğu için başaklar siyah renkte gözükmektedirler.

Belirtileri etmenlere göre ayırmamız gerekirse şöyle yapabiliriz.

• Tilletia foetida: Buğdayda başak hastalığına neden olan bu etmen bir mantar türüdür ve adi sürme olarak adlandırılır. Buğdayın yaprak ve sap kısımlarında etmen gözükebilir ayrıca tanelerin ezilmesiyle etrafa yayılmaktadır.
• Tilletia caries: Bu etmende diğer etmen gibi bir mantar türü olup başak hastalığına neden olmaktadır. Bu etmenin sporları başaklarda siyah renklilik vermektedir.
• Tilletia controversa: Diğer iki etmenden farklı olarak buğdayda cücelik oluşturmasıdır bu yüzden cüce sürme hastalığı olarak bilinir. Aynı zamanda bu etmende başak hastalığıdır. Hastalıklı bitkilerin taneleri hafif ve siyah renklidir.

BUĞDAYDA SÜRME HASTALIĞI NEDEN OLUR?

Buğday mantar hastalıkları etmenleri olan Tilletia foetida, Tilletia caries ve Tilletia contraversa mantarları, farklı tür ve koşullarda daha hızlı yayılarak enfeksiyona neden olabilir. Buğdayda sürme hastalığı neden olur?

Hastalığın oluşması için yüksek nem seviyeleri gereklidir. Nemli hava koşulları, mantar sporlarının çimlenmesi ve yayılmasını kolaylaştırır.

Serin hava sıcaklıkları, buğday sürme hastalığının oluşma riskini artırabilir. Özellikle 15-20°C arasındaki sıcaklıklar bu hastalığın yayılmasını teşvik edebilir. Yoğun olarak dikilmiş bitkiler, nemin hapsedilmesine ve hastalığın yayılma hızının artmasına neden olabilir.

Hastalığın geçmiş sezonlarda görülmesi veya bitki artıklarının kalması, mantar etmenlerinin toprakta bulunma olasılığını artırabilir.

Tilletia foetida, Tilletia caries ve Tilletia contraversa mantarları buğday bitkilerinin yanı sıra çeşitli hububatlarda hububatta sürme hastalığı enfekte olabilirler. Bu nedenle uygun konuk bitkiler de hastalığın yayılmasını etkileyebilir.

Düzgün olmayan toprak işleme, sulama ve gübreleme gibi tarım uygulamaları hastalığın yayılma riskini artırabilir.

SÜRME HASTALIĞI İLE NASIL MÜCADELE EDİLİR?

Buğday sürme hastalığı etmeni olan Tilletia foetida, Tilletia caries ve Tilletia contraversa bu üç mantar türü, farklı varyasyonlarda buğday bitkilerine zarar veren hastalıklara neden olurlar.

Bu hastalıkların yayılmasını kontrol etmek ve buğday üretimini korumak için uygun tarım uygulamaları ve mücadele etmek için çeşitli önlemler alabilirsiniz.

Buğday sürme hastalığı mücadele yöntemleri enfeksiyon riskini azaltmak ve hastalığın yayılmasını engellemek amacıyla kimyasal ve kültürel mücadele yöntemlerini kullanabiliriz.

KÜLTÜREL MÜCADELE

Sürme hastalığı kültürel mücadele doğal ve çevre dostu yöntemler kullanarak hastalıklar, zararlı böcekler, yabancı otlar gibi zararlı organizmaların yayılmasını ve zarar vermesini engellemektedir. Bu zarlıları ve hastalıkları engellemek için aşağıdaki kültürel yöntemler kullanılabilir.

• Sağlıklı Tohum Kullanımı
• Kimyasal Tedavi
• Tohum Islahı
• Bitki Münavebesi (Rotasyon)
• Toprak Temizliği
• Ekim Zamanlaması
• Tarla Temizliği
• Entegre Hastalık Yönetimi

KİMYASAL MÜCADELE

Sürme hastalığı kimyasal mücadele tarım alanında zararlı organizmaların hastalıklar, zararlı böcekler, yabancı otlar kontrolü ve yönetimi amacıyla kimyasal maddelerin kullanıldığı bir mücadele yaklaşımıdır.

Bu kimyasal maddeler zararlı organizmaların popülasyonunu azaltmak veya kontrol altına almak için genellikle pestisitler veya fungisitler kullanılır.

SÜRMELİ BUĞDAY İLAÇLARI

Fungisitler (Mantar İlaçları): Bitkileri mantar hastalıklarından korumak için kullanılırlar. Bu ilaçlar mantar enfeksiyonlarını kontrol altına alarak bitki sağlığını iyileştirmeye yardımcı olur. Buğday sürme ilacı sürme hastalığı ile mücadele etmek için kullanılır.

Sonuç olarak buğday dünya ve ülkemiz için çok önemli bir tahıldır. Bu yüzden Buğday tarlalarında buğday sürme hastalığı belirtileri için gerekli önlemler alınarak buğdayda sürme hastalığı kontrol altına alınmalıdır. Aksi halde Buğday mantar hastalıkları verim ve kalite düşüşüne neden olmadan önce buğday sürme hastalığı mücadele yöntemleri kullanılmalıdır.

Ayrıca buğday mantar hastalıkları ilginizi çekiyorsa, yine sitemizde yer alan “Buğdayda Rastık Hastalığı ile Mücadele Yöntemleri” adlı yazımıza göz atabilirsiniz.

Yazan: Ziraat Mühendisi Cafer Aşar