Yazıya değil de başlığa bakınca birçoğunuzun aklına nar gelmiş olabilir.

Eskiden beri dillerde dolaşan bir bilmecedir;

Çarşıdan aldım bir tane eve geldim bin tane.

Cevabı hepimiz biliyoruz: NAR

Ancak bizim konumuz nar değil!

Evet sadece harf sayısı benziyor ama konumuz SÜT.

Ulusal süt konseyi mayıs ayı itibariyle geçerli referans fiyatı 14.65 TL olarak belirledi ve her 3 aylık dönemde fiyatın tekrar revize edilebileceğini belirtti.

Ancak üzerinden neredeyse 6 ay geçti fakat süt fiyatı güncellenmedi.

Bırakın güncellemeyi bazı illerde çiğ süt fiyatı 10 liraya kadar geriledi.

Fakat yem fiyatları hiç düşmedi.

Bugün ortalama bir çuval yemin fiyatı kalitesine göre değişmekle birlikte 600 TL’den başlıyor.

Çiğ süt fiyatı kadar prim destekleri de çok düşük. Bugün bakkala gittiğinizde 50 kuruşa bir şey almak mümkün değil. Hatta tedavülden bile kalkmış gibi duruyor çünkü para üstü olarak verilmiyor ya da para üstü olarak almıyor vatandaş…

Ancak çiğ süt prim destekleri litre başına hala 50 kuruş…

Son olarak Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı; ekim, kasım ve aralık aylarına ilişkin prim desteklerinin bir lira olarak ödeneceğini açıkladı ama ne zaman verilecek onu kimse bilmiyor!

Ve maliyet çıkmazı içerisinde sürekli mücadele eden üreticinin artık dayanacak gücü kalmadı.

Yeniden inek kesimleri başladı.

Farklı kurumlardan açıklanan süt üretim maliyetleri de aslında sektörün ne kadar belirsizlikler içerisinde olduğunu gösteriyor.

USK farklı, TÜSEDAD farklı, Türkiye süt üreticileri merkez birliği farklı maliyet açıklıyor.

Aslında süt aynı süt ama gelin görün ki maliyet aynı değil!

Sütte yaşanan bunca olumsuzluğa rağmen markette bir litre süt markasına göre değişmekle birlikte 40 TL’den aşağı satılmıyor.

Sadece süt mü tabi ki de değil…Süt ürünleri de aldı başını gidiyor.

Bir kilo peynir ortalama 500 TL, tereyağı da o seviyelerde…

Şöyle güzel, damaklara layık bir yoğurt mu yemek istiyorsunuz, bir kilogramı 100 TL’den başlıyor.

Dikkat çeken bir diğer konu da bu kadar olumsuzluğa rağmen TÜİK’in açıkladığı Eylül ayı süt ve süt ürünleri üretimi rakamları.

Ticari süt işletmeleri tarafından toplanan inek sütü miktarı Eylül’de yıllık yüzde 14,9 artarak 903 bin 509 tona yükseldi!

Eylül ayında içme sütü üretimi, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 7,2 artarak 135 bin 343 ton olarak gerçekleşti.

İnek peyniri, tereyağı, yoğurt, ayran. Onlar da artış gösterenlerden.

Neredeyse 10 yılı geçti tarım medyasında hem yazıyorum hem sunuyorum. Değişmeyen 2 başlık var. Onlar da et ve süt.

Bugünkü yazımızın konu başlıkları, süt fiyatı ve maliyet, süt ürünleri fiyatları ve vatandaşın alım gücü olacak…

Bu arada yazıyı hazırlayana kadar Ulusal Süt Konseyi’nden ses çıkmadı toplantıya dair, bunu da hemen belirtelim…

ÇİĞ SÜT REFERANS FİYATI 1 MAYIS’TAN İTİBAREN 14,65 TL OLDU

15 Nisan 2024 tarihinde toplanan Ulusal Süt Konseyi (USK), çiğ süt tavsiye fiyatını 1 Mayıs’tan itibaren geçerli olmak üzere litre başına 13,5 TL’den 14,65 TL’ye yükseltti.

Yani USK çiğ süt referans fiyatını yüzde 8,5 artırmış oldu.

USK’nin resmi internet sitesinden yapılan açıklamada;

“15 Nisan 2024 tarihinde yapılan Yönetim Kurulu Toplantısında yağ değeri %3,6 ve protein değeri %3,2 içeriğine sahip çiğ inek sütü tavsiye satış fiyatı üreticinin eline litre başına net geçecek şekilde (çiğ süt desteği hariç) 14,65 TL olarak belirlenmiştir. Soğutma, nakliye ve diğer cari giderler üretici tarafından karşılandığı takdirde bu giderler üreticiye ilave olarak ödenecektir. Baz alınan yağ ve protein oranlarındaki her bir dizyem (0,1’lik değişim) için ± 22 Kuruş fark uygulanacaktır. Bundan sonraki süreçte, çiğ süt tavsiye fiyatı maliyetler çerçevesinde yeniden değerlendirilerek piyasa koşullarına göre güncellenebilecektir.” denildi.

USK SON TOPLANTISINI 9 AĞUSTOS’TA YAPTI

Ulusal Süt Konseyi Yönetim Kurulu, çiğ süt fiyatlarına ilişkin 9 Ağustos 2024 tarihinde gerçekleştirilen son toplantıda litre satış fiyatının 14,65 TL olarak uygulanmasına devam edilmesine karar verdi.

USK’YE TEPKİ: BU BİR DARBEDİR!

Çiğ süt litre fiyatını 14,56 TL’ye çıkaran Ulusal Süt Konseyi’ne Tüm Süt, Et ve Damızlık Sığır Yetiştiricileri Derneği’nden (TÜSEDAD) tepki geldi. TÜSEDAD enflasyona ve tüm üretim girdilerinin hızla yükselmesine vurgu yaparak bu artışı “USK’nin ülke hayvancılığına vurduğu bir darbe” olarak nitelendirdi.

TÜSEDAD’dan yapılan açıklamada, “Ülke hayvancılığımızın süregelen sorunlarını defaten dile getiren; et fiyatlarındaki yükselişin sebebinin çiğ süt fiyatları olduğunu, dişi hayvanların kesiminin hızlanacağını son 4 yıldır her mecrada dile getiren derneğimiz, gelinen noktada Ulusal Süt Konseyi (USK) tarafından 15 Nisan 2024 tarihinde 13,50 TL/litre olan çiğ süt tavsiye fiyatını yüzde 8,51’lik artışla üstelik de 1 Mayıs’tan geçerli olacak şekilde 14,65 TL/litre olarak ilan etmesi üreticilerimiz için kabul edilebilir değildir” denildi.

ADANA ÇİFTÇİLER BİRLİĞİ: USK’DEN BAŞKA BİRŞEY BEKLEYEMEZDİK, YAZIK!

Ulusal Süt Konseyi’nin (USK), çiğ süt tavsiye fiyatını 1 Mayıs’tan geçerli olmak üzere üreticinin eline litre başına net 14,65 lira geçecek şekilde belirlemesine Adana Çiftçiler Birliği Başkanı Mutlu Doğru tepki gösterdi.

Doğru, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, USK’nın çiğ süt mart ayı üretim maliyetini 12 lira 31 kuruş olarak açıkladığını enflasyonun yüzde 60 olduğu bir ortamda ise yüzde 19 kar payı ile yeni fiyatı belirlediğini kaydetti. Doğru, “Sanayicinin yönettiği USK’dan başka bir şey de bekleyemezdik. Yazık, olan yine anaç ineklere olacak” diye tepki gösterdi.

SÜRDÜRÜLEBİLİR SÜT ÜRETİMİ İÇİN DAHA YÜKSEK BİR FİYAT OLMALI!

Ulusal Süt Konseyi (USK) açıklanan çiğ süt fiyatına bir tepki de Ordu’dan geldi.

Ordu Süt Üreticileri Birliği Başkanı Resul Demir, Ulusal Süt Konseyi’nin (USK) açıkladığı çiğ süt tavsiye fiyatının yetersiz olduğunu belirtti.

Sütün üreticiden çıkış fiyatıyla, raftaki süt arasındaki fiyat farkının tam bir uçurum olduğunu aktaran Demir, “Çiğ süte yapılan zam oranıyla, raftaki süte yapılan zam oranı aynı değil. Buna rağmen üreticinin sütü pahalı sattığı algısı hâkim. Bu doğru değil. Son yapılan zamlarla üretici de tüketici de mağdur oldu.” dedi.

10 İNEĞİ SATAR, 1 MİLYON TOPLAR BANKAYA FAİZE YATIRIR AYDA 50 BİN TL ALIRIM!

Ulusal süt konseyinin belirmiş olduğu referans fiyata belki de en dikkat çeken tepki Edirne’den geldi.

Edirne Süt Üreticileri Birliği Başkanı Mustafa Suiçmez, Üretici, ’10 ineği satarım, 1 milyon toplarım. Bankaya faize yatırırım her ay 50 bin TL alırım’ diyor. Doğru bir yaklaşım değil ama ne yapsın adam, son çare” dedi.

TEPKİ AYNI AMA MALİYET HESABI FARKLI!

Aslında süt üreticilerinin açıklamalarına baktığımızda tepkileri aynı. Fiyat kimseyi memnun etmedi!

Merak edilen bir diğer hususta çiğ sütün üretim maliyeti. Sahi bir litre süt ne kadara mal oluyor?

Bu konuda dahi ortak bir paydada anlaşmak çok güç!

Zira her kurum farklı maliyet açıklıyor.

TÜSEDAD EKİM AYI ÜRETİM MALİYETİNİ 18,67 TL OLARAK AÇIKLADI

TÜSEDAD piyasada oluşan gerçek üretim girdi fiyatlarını dikkate alarak Ekim ayı 1 litre soğutulmuş çiğ süt üretim maliyetini hesaplayıp kamuoyuyla paylaştı. Açıklamada;

Derneğimiz maliyet komisyonu; 100 baş sağmal kapasitesine sahip bir işletmeyi baz alıp, günde ortalama 28 litre süt veren sağmallardan oluşan, işletmede doğan erkek buzağıları 4 günlükken satan ve yılda %20 reforme ineği sürüden çıkartıp bunların yerine de her yıl doğan tüm dişileri besleyerek yetiştirdiği gebe düvelerinin de yıllık sürü yenileme ihtiyacı olan %20’sini sürüye ekleyip yine işletmede yetişmiş ihtiyaç fazlası geri kalan %10 gebe düvelerini de piyasada satan ve sağmal kapasitesini böylelikle 100 başta sabit tutan bir işletme için maliyet hesaplamaktadır.

Bilindiği üzere USK sıcak süt tavsiye fiyatı açıklamaktadır. Buna göre; güncel yem ve diğer tüm giderlerin ayrıca gelirlerin de dikkate alındığı hesaplama metoduna göre Ekim ayı 1 litre soğutulmuş çiğ süt üretim maliyeti 18,67 TL/lt olarak hesaplanmıştır. 1 litre çiğ sütün soğutma bedeli 1,50 TL olarak kabul edildiğinde USK süt maliyeti eşdeğeri ise (sıcak süt) 17,17 TL’dir.

Sektörü dengede tutacak ve hem et hem de çiğ süt üretim arzının devamlılığını sağlayacak olan 1 litre soğutulmuş çiğ süt tavsiye fiyatının; derneğimiz tarafından her ay hesaplanan maliyet üzerine konacak ortalama %20 kar ile 22,4 TL/lt, sıcak süt tavsiye fiyatının ise (USK’nın açıkladığı) 20,6 TL olarak açıklanması önerilmektedir denildi.

USK’YE GÖRE EYLÜL AYI MALİYETİ 12,96 TL

Süt üretim maliyetine ilişkin bir açıklama da USK’den geldi. Konsey de tıpkı TÜSEDAD gibi üretim maliyetlerini kendi internet sitesinden kamuoyuyla paylaşıyor.

Ancak USK ile TÜSEDAD arasında maliyetlere baktığımızda uçurum var diyebiliriz.

Zira ulusal süt konseyi Eylül ayı çiğ süt üretim maliyetini 12,96 TL olarak açıkladı.

Gider maliyeti 10 baş ve üzeri işletmelerin giderlerine göre ve işletme girdilerinin tamamının vadeli satın alım esasına göre belirlendiğine dikkat çekildi.

ÇİĞ SÜT FİYATI 18 TL OLMALI!

Süt konusunda maliyet karmaşası devam ederken alım fiyatlarına ilişkin bir açıklama da Türkiye Süt Üreticileri Merkez Birliği Genel Başkanı Tevfik Keskin’den geldi.

Tevfik Keskin fiyatın yetersiz kaldığının altını çizerek, “Üretici şu anda zarar ediyor. Konsey fiyatı da artık yetersiz kaldı. Çünkü yem fiyatlarına yüzde 25-35 zam geldi. Maliyetler arttı. Elektriğe, mazota zam geldi. Bu üreticiye külfet oluyor. Zaten zor durumda olan ve ürününü konseyin verdiği fiyata dahi satamayan üreticimiz için bu sefer konsey fiyatı bile yeterli olmuyor. Çiğ süt fiyatının yüzde 23 zamla 18 lira olması gerekiyor, bir fiyat geçişi olmazsa anaç hayvanların kesime gönderilme riski daha da artacak” şeklinde konuştu.

SÜT ÜRÜNLERİ FİYATI ARTIYOR

Çiğ süt referans fiyatı 6 ay önce 14.65 TL oldu ancak süt ürünleri fiyatları o günden bugüne en az 10 defa zamlandı. Bugün zincir marketlere gittiğinizde bir litre paket sütü 40 liradan aşağı alamıyorsunuz.

Bir kilo tam yağlı beyaz peynir 500 liradan başlıyor, keza bir kilo tereyağı da markasına göre değişmekle birlikte 400 ila 500 liradan satılıyor. İyi kalitede bir kilo yoğurt ise 100 TL.

Birleşik Kamu-İş Konfederasyonu’nun araştırması da gıda fiyatlarındaki artışı ortaya koyuyor. Son bir yıllık dönemde gıda fiyatlarında yüzde 85,1 artış oldu. Sadece Ekim ayında geçen yılın aynı ayına göre artış yüzde 6,6. Ekim ayında Süt, süt ürünleri ile yumurta grubunda fiyatlar bir önceki aya göre yüzde 1,9, yağ harcamaları ise yüzde 10,2 oranında arttı.

YENİ YILDA FİYAT ARTIŞI NE KADAR OLACAK MERAK EDİYORUM

CHP Eskişehir Milletvekili Dr. Jale Nur Süllü; İktidarın süt krizinde üreticileri de tüketicileri de mağdur ettiğini, vatandaşın raflarda kırmızı et ve süt ile ürünlerini alamazken, yakında onları da bulamayacağını söyledi. Jale Nur Süllü; bugün sofralarımızın vazgeçilmezi beyaz peynirin en ucuzu bile 150 lirayı geçmiş 500 liraya bile peynir var. En ucuz kaşar peyniri, tereyağı et fiyatı ile eşdeğer. Sucuk, pastırma ise sofralarda lüks oldu. Üretici kazanmıyor; tüketici alamıyor.” dedi.

Çocuğuna süt almak isteyen bir vatandaş, “Yeni yılda fiyatların ne kadar olacağını merak ediyorum. Gerçekten süt ve süt ürünlerinde net görülen bir fiyat artışı var” diye konuştu.

PEYNİR SATIŞLARI DURDU!

Elazığlı peynir üreticisi Bilal Yıldırım, peynir fiyatlarındaki artışa karşılık alım gücü düşen vatandaşın daha ucuz olduğu için merdiven altı üretimi peynire yöneldiklerini söyledi. Yıldırım, “Peynir üretimi var ama tüketimi yok. Peynir satışı yok, özellikle sahte tulum peynirleri piyasaya sürüldü. İçeriğinde ne olduğu bilinmeyen yaprak tulum peyniri var” dedi.

Bilal Yıldırım; “Peynir fiyatları çok yüksek. Üreticiden peynir geliyor ama tüketim açısından çok sıkıntılı. Peynir satılmıyor. Fiyatlar çok yükseldi. Fiyat yükselmesi zorunlu çünkü köylüden bizde yüksek fiyata alıyoruz. Köylü de yemi pahalı alıyor. Devlet buna el atıp yemi ucuz vermeyene kadar köylü pahalı yem yedirecek, biz de pahalı peynirleri yedireceğiz.

SON 6 YILIN EN DÜŞÜK SEVİYESİNDE!

Öte yandan TÜİK’in 2023 yılına ilişkin çiğ süt üretim istatistikleri verilerine göre Türkiye’de geçen yıl üretilen çiğ süt miktarı yıllık bazda yüzde 0,4 azalarak 21 milyon 481 bin 567 ton oldu. Veri 2017 yılından beri görülen en düşük üretim verisi olarak kaydedildi.

ÜRETİCİ NE İSTİYOR?

Bu sorunun yanıtı o kadar basit ve kısa ki. Üretici sütünü değerinde satmak yani piyasa beklentileri doğrultusunda 18 ila 20 TL’den vermek ve yem fiyatlarının da sürekli artışının durdurulmasını istiyor. Aksi halde süt ineklerinin kesimi devam edecek ve daha büyük bir kriz ile karşı karşıya kalabiliriz!

SON SÖZ

Nasıl ki peynirsiz kahvaltı, yoğurtsuz cacık, tereyağsız da yemek olmazsa süt üreticisi olmadan da hayvancığılı ithalat sarmalından kurtarmak çok ama çok zor! Haberi hazırladığım zamana kadar Ulusal Süt Konseyi’nin ne zaman toplanacağına dair bir açıklama gelmedi.

Dilerim süte, peynire ve yoğurda hasret kalmayız. Yoksa ne yeriz değil mi?

Hazırlayan: Gazeteci Taner Öztürk