Çiftçinin yeşil altını zeytin, sarı altını zeytinyağı.
Kahvaltının vazgeçilmezidir zeytin hele bir de bol kekik ve zeytinyağladınız mı tadına doyamazsınız.
Ege ve Akdeniz mutfağının olmazsa olmazı da zeytinyağıdır. Lezzetin sırrı zeytinyağının kalitesinde derler.
Sağlık deposudur, doktorlar sürekli tüketin hatta her gün bir bardak için derler.
Dünya üzerinde ilk olarak Yunanistan’ın Santorini adasında ortaya çıktığı düşünülmektedir. Gerek mitolojide gerekse günümüzde yeri ayrıdır.
Kur’an-ı Kerim’de de söz edilir zeytinden. Kur’an’da zeytin ağacının Sina Dağı’ndan geldiği, meyvelerinden yağ elde edildiği ve bu yağın yemeklere lezzet vermek için kullanıldığı yazılıdır.
Sindirim sorunları, kalp damar sağlığı, kabızlığa etkisi, cilde olan faydası. Saymakla bitmez yararları.
Ülkemizde en çok Ege bölgesinde üretilir zeytin. Dünya genelinde zeytinde 3. sırada, zeytinyağında ise bazen 4., bazen 5. sırada yer alıyoruz.
Başlangıçta da söylediğim gibi çiftçinin altınıdır zeytin. Çeyizler düzülür, evler alınır, traktörler yenilenir, düğünler yapılır, çocukların, evin ihtiyaçları giderilir zeytinden elde edilen gelirle.
Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi (UZZK) verilerine göre 2024-2025 sezonunda 750 bin ton sofralık zeytin ve 475 bin tonda zeytinyağı rekoltesi bekleniyor.
Peki zeytinliklerde durum nasıl, bu yıl bir litre yağ kaç kilo zeytinden elde ediliyor ve en önemlisi alım fiyatlarından üretici memnun mu ?
Bugünkü yazımızda bu sorulara yanıt arayacağız.
ZEYTİNİN TARİHÇESİ
Zeytinin İlk olarak Yunanistan’ın Santorini Adası’nda ortaya çıktığı tahmin ediliyor. Zeytin Ağacı kuzeyde, Anadolu üzerinden Yunanistan, İtalya ve İspanya’ya; güneyde, Mısır üzerinden Kuzey Afrika’ya yayılmıştır. 16. yüzyılda Kuzey Amerika ve Latin Amerika ile birlikte Çin’e ve Japonya’ya ulaşmıştır. Yunanistan’da zeytinin tarihi 4000 yıl öncesine kadar uzanmaktadır.
Zeytin ağacına ilişkin elde bulunan en eski veri, Ege Denizi’ndeki Santorini Adası’nda yapılan arkeolojik çalışmalara dayanıyor. Bu çalışmalarda 39 bin yıllık zeytin yaprağı fosilleri ortaya çıkarılmıştır. Kuzey Afrika’daki Sahra Bölgesi’nde gerçekleştirilen arkeolojik araştırmalarda ise Milattan Önce 12 bin yılına ait zeytin ağacı bulgularına rastlanmış, Ancak ilk zeytin hasadının ne zaman ve hangi uygarlık tarafından yapıldığı bilinmemektedir.
TÜRKİYE’DE ZEYTİN ÜRETİMİ
2024-2025 zeytin hasat sezonu devam ederken Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi (UZZK) yeni sezonun zeytin ve zeytinyağı rekolte tahminlerini açıkladı.
Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi Başkanı Dr. Mustafa Tan yapılan rekolte çalışmaları hakkında bilgiler verdi. Türkiye’de 171 milyon bu yıl sayılan ağaç var diyen Mustafa Tan, meyve veren ağaç 171 hatta yüz 172 milyon. 32 milyon 500 bin de henüz meyve vermeyen ağaçla toplam 203 milyon ağaca ulaştı Türkiye. Bu geçen sene 201 milyon civarındaydı. Yani bir 2 milyonluk her yıl artış var ifadelerini kullandı.
2024-2025 ÜRETİM YILI, TÜRKİYE’NİN YENİ REKORU
Bu yıl Türkiye’nin zeytin ve zeytinyağı üretiminde kendi rekorlarını kırdığını müjdeleyen Dr. Mustafa Tan, “Bu yılki rekolte sonuçlarının da ülkemiz ve dünya zeytinciliği ve sektörümüzün hayırlı olmasını diliyorum. Bu doğrultuda 2024-2025 üretim yılının Türkiye’nin yeni bir rekoru olduğunu sizlere müjdelemek istiyorum. Türkiye’de 171 milyon bu yıl sayılan ağaç var, meyve veren ağaç 171 hatta yüz 172 milyon. 32 milyon 500 bin de henüz meyve vermeyen ağaçla toplam 203 milyon ağaca ulaştı Türkiye. Bu geçen sene 201 milyon civarındaydı. Yani bir 2 milyonluk her yıl artış var. Dolayısıyla bunlara baktığımız zaman bu yıl 3 milyon 600 bin ton toplam zeytine ulaşmış durumdayız. Bundan 750 bin tonunun yani toplam zeytinin yüzde yirmisi sofralık zeytine ayrılarak yeni bir dünya rekoru olan dünya birinciliğine bizi taşıyan 750 bin tonluk bir sofralık zeytinin rekoltesi tahmin edildi. Bunu toplam zeytinden düştüğümüz zaman geriye kalan 2 milyon 850 bin ton yağlık zeytinin de 6 kiloda 1 kilo ortalamayla ki bu diğer yıllar ortalamasından yüksektir. Çünkü bu yıl malum son dönemde özellikle kuraklık nedeniyle zeytinler altı kilolarda, altı buçuk kilo, yedi kilolarda bir kilo zeytinyağı üretiyor. Ama ortalama yani bütün sezon düşündüğümüz zaman bu oranın altıda bir olduğunu kararlaştırdık ve 2 milyon 850 bin tonu 6’ya böldüğümüz zaman 475 bin ton bir zeytinyağı rekoltesi tahmin ediliyor ki bu da 2022-2023’de iki yıl öncesi 421 bin ton olan rekoru da geçmiş oluyor” şeklinde konuştu.
Bu rakamların bir kilometre taşı olduğuna değinen Dr. Mustafa Tan, “Ben bu rakamların bu değerlerin ülkemizin dünya ikinciliği hedefinde daha sonrasında tabii liderliği hedefinde önemli bir kilometre taşı olduğunu düşünüyorum. Son üç yılda da iki defa rekor kırmamızın da çok sektörce uğurlu bir yol olduğunu düşünüyorum. Hayırlı olmasını diliyorum bu sonuçların” ifadelerine yer verdi.
Geçtiğimiz yıllardan kalan stok zeytin ve zeytinyağlarına değinen Dr. Tan, “Geçtiğimiz yıldan ihracat biliyorsunuz bir dönemde kısıtlama olduğu için iç tüketimi de düşürmek suretiyle ve katma değeri yükseltmek amacıyla kısıtlanmıştı. Bu bir miktar amacına ulaştı. Ama tabii dünya fiyatları yükseldiği için iç piyasada bunu tutamadık. Dolayısıyla stok oluştu. Yani beklenen ihracat bir önceki ihracat yılındaki ihracata ulaşamadığı için oradan gelen bir stok var. Ve bunun da tahmini 100-150 bin ton civarında. Ama sofralık zeytinde de yaklaşık bunun üç katı bir stok durumu görünüyor bilançolar üzerinde” dedi.
MARMARABİRLİK ZEYTİN ALIM FİYATLARINI AÇIKLADI
Rekolte tahmini kadar merak edilen bir diğer konu da alım fiyatlarının ne kadar olacağıydı.
Marmarabirlik 99 bin 300 tonluk rekolte sezonunun ürün alım fiyatlarını açıkladı.
Marmara Zeytin Tarım Satış Kooperatifleri Birliği (Marmarabirlik), 2024-2025 iş yılı kampanyası ürün alım fiyatlarını duyurdu. Birlik Yönetim Kurulu’nun aldığı karar doğrultusunda, kilogram başına tavan fiyat ‘180 dane’ cinsinde 125 lira, ‘200 dane’de 105 lira, taban fiyat ‘380 dane’de 47 lira, yağlık zeytinin kilogram fiyatı ise 45 lira olarak belirlendi.
ASA: TARİHİ BİR REKOLTE ARTIŞI YAŞANIYOR
Marmarabirlik Yönetim Kurulu Başkanı Hidamet Asa, tarihi bir rekolte artışının yaşandığı sezonda, üretici ortakları piyasa koşullarından korumak için geçen yılın fiyatlarını avans fiyat olarak belirlediklerini kaydetti.
Birlik olarak 60 bin ton ürün alım planı yaptıklarını aktaran Asa, “Alınan ürün bedelleri, 15 günlük periyotlarda yüzde 50’si peşin, geri kalan kısmı ürün alımları sona erdikten sonra belirlenecek. Bu yıl ödemelerle ilgili üreticimizin bize destek olacağına inanıyorum” değerlendirmesinde bulundu.
ZEYTİNİN KİLOGRAM MALİYETİ, 8 KOOPERATİF ORTALAMASI ALINARAK BELİRLENDİ
Zeytin üreticisinin korunması gerektiğini belirten Hidamet Asa, şunları kaydetti: Zeytinin kilogram maliyeti, 8 kooperatif ortalaması baz alınarak 34,2 lira olarak belirlendi. Piyasalardaki belirsizlik ve rekoltenin yüksek olmasını fırsata çevirmeye çalışanlar var. Burada 50 bin ton alıp kenara çekilen ile 60 bin ton ürün alan Marmarabirlik, hiçbir şekilde mukayese edilmemeli. Bir sepet zeytini yüksek fiyata alıp ürünün çoğunluğu olan ve Marmarabirlik’in 83 liraya aldığı 240 daneleri 60 liraya almaya çalışanları, üreticimiz çok iyi ayırt etmeli. Üretici kazanmalı ki üretimde devamlılık sağlansın. Bütün ezberlerin bozulduğu bir yıl yaşıyoruz. Bu yıl da üretici kurumuna sahip çıkmalıdır.
ZEYTİN ÜRETİCİSİ FİYATI DÜŞÜK BULDU
Marmarabirlik tarafından açıklanan 2024-2025 sezonu zeytin taban fiyatı üreticileri memnun etmedi.
Mudanya, Orhangazi, Gemlik ve İznik Ziraat odaları, Marmarabirlik tarafından açıklanan fiyatların yeniden düzenlenmesini istedi. Ziraat odaları yaptıkları toplantının ardından, şu açıklamayı yaptı:
“Marmarabirlik yönetiminin açıklamış olduğu avans fiyatları değerlendirdik. Buna göre, 2024 yılı üretim sezonu için artan üretim maliyetleri, işgücü temininde yaşanan zorluklar, rekoltenin yağlık dane ağırlıklı olması, sofralık danenin az olması nedeniyle üreticimiz önemli bir gelir kaybıyla karşı karşıya kalmıştır.
Marmarabirlik, sadece ortaklarının zeytinlerini alan, işleyerek pazara sunan değil aynı zamanda ortaklarına üretim girdileri ve kredileri konusunda yardımcı olan bir kurumumuzdur.
Bizler, bu açıklanan fiyatların üreticilerimizin beklentilerini karşılamadığını düşünmekteyiz. Marmarabirlik yönetiminden açıklanan avans fiyatların tekrar değerlendirilerek beklentileri karşılayacak şekilde revize edilmesini istemekteyiz ifadelerini kullandı.
KÖYLÜ MARKETLERİN KÖLESİ OLDU
Gemlik ilçesi mahalle muhtarları tarafından yapılan ortak açıklamada ise şu ifadelere yer verildi:
Köylümüz, büyük marketlerin kölesi haline gelmiştir. Açıklanan fiyat, çiftçilerimizi hüsrana uğratmıştır. Geçen yılki fiyatlarla aynı kalması, enflasyonun hiç göz önüne alınmaması anlamına gelmektedir.
“Ayrıca, geçmiş yıllarda en üst barem olarak bilinen zeytin danesi 220’den başlarken, son yıllarda neden 180’den başlatılmaktadır? Bu durum, üreticinin ve özellikle Gemlik’in orta mahsul ürünlerinin hiçe sayılması anlamına gelmektedir.
“Açıklanan fiyatlarda enflasyonun yüzde 100 artış gösterdiği bu dönemde, üretim giderleri de aynı oranda artmışken fiyatların neden artmadığını sormaktayız. Maalesef, üreticilerimizin emekleri göz ardı edilmiştir.
Bir diğer önemli konu da hasadın devam ettiği illerde durum nasıl? Gelin bir de ona bakalım.
ZEYTİN ÜRETİMİNDE MASRAFLAR ÇOK FAZLA, İŞÇİLİK MALİYETİ YÜKSEK
Aydın Karacasu’da zeytin hasadı başladı. Yevmiyelerin bin liranın üstüne çıktığını belirten üreticiler, zeytinleri kendileri topluyor. Üretici Fatma Uçkuner, “Masraflarımız çok ağır. İlaç parasıymış, gübresiymiş… 18 dönüm yere 20 torba gübre alıyoruz. Zeytinlere kurt ilacı sadece 4 kez artık. Bunun da bedel olarak bir seferde 2 bin 500 lira ilacın. Yevmiyeci çalıştıramıyoruz” dedi. Zeytin üreticisi Yaşar Özefe ise, “Bunun bin 200 arası yevmiyeci parası. Mazota ayıracağız gübreye ayıracağız. Çiftçinin elinde kalan sıfırdan sıfır var” diye konuştu.
ZEYTİNYAĞI FİYATI 180 TL’YE GERİLEDİ
Aydın Karacasu’da bu sene 270 ile 300 liraya kadar çıkan zeytinyağı, 180 lira bandına kadar geriledi. Sofralık yeşil zeytin ise numaralandırmada en yüksek 50 lira olarak belirlenirken, ortalama 25 lira ile 30 lira arasında olduğu belirtildi.
Üretici Mehmet Sönmez şunları söyledi:
Zeytin para etmiyor. Yevmiyeler yüksek, mazot pahalı. Şu anda yevmiyeler bin lira. Zeytindeki fiyat ortalaması şu anda 35- 40 lira diyorlar ucuz. Geçen yıl bundan iyiydi yüksekti fiyatlar. Geçen sene 80- 100 liraya kadar zeytin verildi. Bu sene fiyatlar düşük.
Bir numaralı zeytin fiyatı 50 lira. Ortalama fiyatı 35 lira diyorlar. Biz bu zeytinleri ağaçtan bırakalım. Bu sene kurtarır kurtarmaz toparlamak zorundayız. Geçen yıl fiyat iyiydi bu sene düşük. Mazot 35 lira bandındaydı şu anda 45-50 liraya dayandı. Biz buraya gübrelerini atıyoruz. Sulamalar yapılıyor. Geçtiğimiz sene 500-600 lira olan gübre şu anda 1000 lira oldu. Bizler zeytinin para etmesini istiyoruz.
SON SÖZ
Ülke genelinde zeytin hasadı devam ediyor ve UZZK açıklamasına göre, aralık ayında yeniden rekolte tahmini yapılacak. Bu sürece kadar zeytin alım fiyatları düşer mi yükselir mi bilemiyorum ama bildiğim bir gerçek var ki üreticiden bugünlerde 180 liraya alınan zeytinyağı marketlerde en az 300 liradan satılıyor.
Ne dersiniz üretimin rekor yılı sizce tüketimin de rekor yılı olur mu?
Hazırlayan: Gazeteci Taner Öztürk